Kom winkelen in bruisend Meppel

reportage | Veel winkelpanden in de steden staan leeg en het failliete V&D laat in ruim zestig steden een gapend gat achter. Meppel zit niet bij de pakken neer: de stad moet compacter én unieker worden.

Wij hoeven hier geen Zara of Primark", zegt wethouder Roelof Pieter Koning (VVD) terwijl hij door de binnenstad van Meppel wandelt. "Daarin zijn we anders dan andere steden. We zien liever nog meer bijzondere boetiekjes, zodat vrouwen ervoor kiezen om de voorjaarsmode in Meppel aan te schaffen."

De charmante, klein opgezette binnenstad van Meppel trekt op deze prille lentedag nog genoeg volk. In het net geopende filiaal van de Zuivelhoeve is het een komen en gaan van mensen die zich willen vergapen aan de chique kaas en andere delicatessen. Ondernemer André Kist van damesmodezaak Roan Fashion is blij met de komst van de Zuivelhoeve. "Kijk eens hoe druk het daar is. En het leuke is dat ze in de zomer aan de achterkant een glaasje wijn gaan serveren bij een kaasplankje." Dit soort winkels doen Meppel goed, zegt Kist tegen de wethouder. Hij wijst naar een leegstaand pandje verderop. "Het zou toch leuk zijn als daar bijvoorbeeld een theebar komt."

Meppel is een van de 62 steden waar de ondergang van V&D straks een grote lege winkelruimte achterlaat. Ook verder ontkomt de kleine gemeente van zo'n 32.000 inwoners niet aan de landelijke trend van toenemende leegstand en een teruglopend aantal passanten, vertelt Toine Vennix, kwartiermaker van de Meppelse binnenstad. Was de leegstand in 2008 2,6 procent, in 2015 is dat 10 procent. Met de V&D erbij komt het percentage zelfs uit op 15 procent.

De klant is zuiniger, prijsbewuster, zegt Vennix. "Winkelen is, los van boodschappen, veel meer een keuze geworden. Een keuze tussen webwinkel of fysieke winkel, een keuze tussen verschillende steden. Anders dan vroeger is de winkel niet langer het eerste oriëntatiepunt. Vaak weet een klant al wat hij wil." Liepen er op een gemiddelde zaterdag in 2008 nog 15.100 passanten door de Meppelse binnenstad, in 2015 was dat met 13.700 passanten 9 procent minder

Bruisen

Net als dertig andere steden heeft Meppel een zogeheten retaildeal gesloten. De retaildeal komt uit de koker van minister Henk Kamp en is bedoeld om het winkellandschap een impuls te geven. Het is een proces dat nog altijd gaande is, de ene na de andere gemeente haakt aan. Geld krijgen de gemeentes niet van de minister. In de praktijk heeft de rol van de overheid niet veel meer om het lijf dan het verschaffen van kennis en contacten. De retaildeal was voor Meppel vooral het bekrachtigen van de plannen waar de gemeente al mee bezig was. "We willen dat Meppel blijft bruisen", zegt wethouder Koning. "Dat moet ook, want maar liefst 55 procent van de klanten komt van buiten de stad. Ook voor die groep moeten we aantrekkelijk blijven."

Vooral in aanloopstraten van Meppel zoals de Prinsengracht zijn steeds meer leegstaande winkels te vinden. Dat heeft niet alleen te maken met de consument die wegblijft. Lang niet altijd lukt het oudere ondernemers om bedrijfsopvolging te regelen. Staat een winkel eenmaal leeg, dan is het niet zo makkelijk om er een invulling voor te vinden. En dat ligt niet altijd aan een gebrek aan interesse. Vaak is het lastig de verhuurder te overtuigen dat zijn huurprijs te hoog ligt. Misschien dat de grote vastgoedeigenaren na jaren van crisis het licht beginnen te zien, maar voor kleine particuliere eigenaren voor wie het niet zelden gaat om hun pensioen is de stap naar een lagere huur vaak nog te groot.

Samen met kennisplatform de Nieuwe Winkelstraat hebben de gemeente en de Meppeler Handelsvereniging een paar weken terug een schouw gedaan van de binnenstad om vast te stellen waar de sterke en zwakke plekken zijn. Bestuurslid Zwannette Snelling Berg van de Meppeler Handelsvereniging: "We werken als ondernemers en gemeente goed samen, maar we moeten wel opletten dat het niet blijft bij plannen maken. Uiteindelijk moeten we ook in de actiemodus komen."

De stad moet allereerst een impuls krijgen door de binnenstad kleiner en compacter te maken, vertelt wethouder Koning. De Meppeler Handelsvereniging onderschrijft dit. "We moeten het centrum klein houden", zegt Snelling Berg. "Ons concentreren op kwaliteit, niet op groei." Het is een weg die meer gemeentes bewandelen. Concreet betekent het dat het aantal vierkante meters met een winkelbestemming moet worden verkleind. Makkelijk is het niet, zeker als er niet al te veel geld is. Koning: "Als je echt grote hoeveelheden vierkante meters uit de markt wil halen door de winkelbestemming eraf te halen, loop je het risico op claims. Daarvoor moet je wel een gevulde portemonnee hebben." Wat dat betreft is het wel jammer dat de retaildeal van minister Henk Kamp niet gepaard gaat met een smak geld. "We zouden het goed kunnen gebruiken, maar het is ook weer niet zo dat we met de pet rond gaan."

Meppel wil de binnenstad levendig houden door zich te onderscheiden met een winkelaanbod dat afwijkt van andere steden. En dus moet kwartiermaker Vennix, die twee maanden geleden door de gemeente aan het werk is gezet, op zoek naar nieuwe winkelformules voor Meppel. "Ik ga interessante ondernemers benaderen om ze ervan te overtuigen dat je hier een goede boterham kunt verdienen." Het liefst ziet Vennix winkelbedrijven komen die nog niet overal in Nederland te vinden zijn. "We willen hier geen winkelstraten die worden overheerst door landelijke ketens."

De kracht van de Meppelse binnenstad zit in het aantal evenementen dat voornamelijk door vrijwilligers wordt georganiseerd, zeggen ondernemers en de gemeente. Zoals Donderdag Meppeldag, een serie zomerse donderdagen met straatconcerten en proeverijen. En Meppel Live, een weekend met een klassiek concert, een kinderfestival en een popconcert.

"Verenigingen zetten hier met behulp van vrijwilligers veel op poten. Dat zie je niet overal.", zegt Gino Spijkerman van podiumbouwer Interstage. "Dat trekt ook mensen van buiten Meppel naar de winkels en de horeca." Alleen in de winter is er in Meppel een stuk minder te beleven vanwege het ontbreken van een ruime overdekte locatie. Ook mist Meppel een bioscoop. Spijkerman: "Dat die is verdwenen is erg jammer, zeker voor tieners. Zij worden hier nog weleens vergeten."

Vrij parkeren

Een andere mogelijke impuls van de binnenstad is - net als in veel andere steden - het invoeren van gratis parkeren. Maar daar zijn ondernemers en de gemeente het niet over eens. Snelling Berg van de Meppeler Handelsvereniging: "Onze leden wijzen dan vaak naar Steenwijk, waar wel vrij parkeren is." Maar wethouder Koning is niet te vermurwen, ook al is hij van de VVD. "Parkeren is een samenhangend pakket. Als je het vrijgeeft, gaan er ook mensen in de binnenstad parkeren omdat ze er werken. Bovendien kost het creëren van parkeerplaatsen geld. Zo gaan we 3,3 miljoen euro uittrekken voor een parkeergarage."

De aanpak van de ergste zwakke plekken vraagt om meer dan een visie op het Meppelse winkellandschap. Twee markante problematische gebieden in Meppel zijn al jarenlang het Vledder, waar een groot stuk grond braak ligt, en het gebied rond de Kromme Elleboog, waar een rommelige parkeerplaats en een leegstaande oude drukkerij de openbare ruimte ontsieren. Voor de Kromme Elleboog komt nu eindelijk een oplossing. Een deel van de drukkerij wordt gesloopt en in plaats daarvan komen er appartementen. Met de aanleg van een ondergrondse parkeergarage verdwijnt de troosteloze parkeerplaats en daarvoor in de plaats moeten terrassen komen. De toekomst van het Vledder is nog ongewis. Ooit was het de bedoeling dat er minstens twee nieuwe supermarkten zouden komen. Maar met het voortschrijden van de crisis hadden de supermarktondernemers er geen vertrouwen meer in. En dus gebeurt er niets.

Of de lege ruimte die V&D achterlaat een nieuwe zwakke plek wordt, is nog even afwachten. De wethouder is in gesprek met eigenaar Kroonenberg over een nieuwe invulling, maar hij heeft niet de illusie dat hij de 3300 vierkante meter van de V&D straks kan vullen met één winkel. "Dat zou mooi zijn, maar je kan je ook voorstellen dat er op de bovenverdieping bijvoorbeeld een sportschool komt. Of een bioscoop."

Boekhandelaar kiest voor beleving

Een kinderhoek met een Pluk van de Petteflettorentje waar kinderen in kunnen klimmen. Een paar tafels waar klanten koffie en thee tussen de boekenkasten kunnen drinken. De Meppelse boekhandel Barth mikt sinds zomer 2015 op beleving om klanten de winkel in te trekken. Daarbij hoort ook een breder assortiment; naast boeken zijn er tijdschriften, spellen en kantoorartikelen. Tot een paar jaar terug zat ondernemer Rudolf Sietsema met zijn boeken in een smalle zaak in een van de belangrijkste winkelstraten van de stad. "Die winkelruimte was echt een pijpenla, die snel over het hoofd werd gezien." De crisis noopte hem om na te denken over de toekomst. "Toen heb ik gekozen voor een belevingswinkel." Voor de inrichting werkte hij samen met boekhandel Riemer in Groningen. "Alles zelf bedenken is niet altijd de beste optie." Hij verhuisde naar een ruimte die een stuk breder en groter was. De kinderhoek en het schenken van koffie maken dat klanten de winkel ook gebruiken als ontmoetingsplaats. "Als een klant een stapel boeken koopt, reken ik die koffie meestal niet af. Het is vooral een middel om mensen te trekken, niet om aan te verdienen." Kiezen voor beleving en verbreding van het assortiment, heeft Sietsema geen windeieren gelegd. "Ik maak dubbel zoveel omzet in een ruimte die me minder huur kost."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden