Kom niet aan de geliefde IJslandse taal

IJsland viert vandaag de onafhankelijkheid van Denemarken. Mede door de kredietcrisis ligt er weer veel nadruk op de IJslandse identiteit en taal.

Sjaak van de Groep

Ísland er stórasta land í heimi’, zoiets als ’IJsland is het meest grote land ter wereld’. Dorrit Moussaieff, de vrouw van de IJslandse president, werd vorig jaar door het hele land uitgelachen na haar grammaticale blunder op tv.

Het IJslandse handbalteam had de zilveren medaille gewonnen tijdens de Olympische Spelen in Peking, en Moussaieff wilde uitdrukken hoe trots ze op IJsland is. Maar in plaats van het juiste woord stürsta (grootste) te gebruiken, gebruikte de van oorsprong Israëlische Moussaieff het niet-bestaande woord stórasta.

Er kwamen T-shirts in omloop met het woord stórasta en ook in reclames op radio en tv werd stórasta uitgebuit. Want: kom niet aan de IJslandse taal. Als IJslander en als vreemdeling die in IJsland woont, word je geacht de taal foutloos te beheersen.

In een klaslokaaltje in Keflavík, vijftig kilometer ten westen van de hoofdstad Reykjavik, sloffen wat Polen naar binnen voor hun wekelijkse IJslandse taalles. Het is een internationaal gebeuren met werkloze arbeiders uit Litouwen, de Filippijnen, Taiwan en Chili.

Barbara Barra (33) komt uit Chili en woont al acht jaar in IJsland. Barra verloor 1 mei haar baan op vliegveld Keflavík . „Op het arbeidsbureau deden ze moeilijk, omdat ik geen goed IJslands sprak. En gisteren werd ik in de winkel gecorrigeerd door een caissière, omdat ik het woord elastiekje verkeerd uitsprak.’’

Romas Sarkausis uit Litouwen bevestigt dat door de economische crisis weer meer nadruk ligt op taalbeheersing: „Toen het economisch goed ging en wij timmermannen nodig waren, was het geen probleem als je het IJslands niet beheerste. Je werd gewoon aan het werk gezet. Ze nemen nu liever IJslanders aan.”

Gudlaug Björnsdóttir (48) geeft taallessen aan de vele buitenlanders die de laatste jaren hun geluk kwamen beproeven in IJsland. Björnsdóttir zegt dat de taal heel belangrijk is voor de IJslanders. „In onze onafhankelijkheidsstrijd tegen Denemarken werd onze taal het symbool van een eigen natie. Politici herinneren er vandaag de dag nog aan dat de taal ons verbindt als land. Na de eerste werkdag van de nieuw gekozen leden in het parlement eind april, werden de politici in de krant dan ook beoordeeld op hun taalgebruik en niet op hun inhoud.’’

Door de eeuwen heen is de IJslandse taal heel puur gebleven. IJslanders kunnen gemakkelijk oude geschriften uit de twaalfde en dertiende eeuw nog lezen. „IJslanders hebben hun nationaliteit sterk gebaseerd op een gemeenschappelijke taal en het erfgoed van de middeleeuwse literatuur. Deze verhalen gaan over de eerste kolonisten en over hoe de natie is ontstaan’’, zegt Kristín Loftsdóttir (40), professor antropologie aan de Universiteit van IJsland. „We zijn een geïsoleerd land, de oude taal zit echt in ons geworteld’’, zegt zij.

Op de dag van de IJslandse taal, krijgt een IJslander een prijs als hij op unieke wijze heeft bijgedragen aan de taal, en er is een IJslands taalcomité dat aan taalpurisme doet: nieuwe woorden bedenken en leenwoorden uit andere talen vermijden.

Lára Stefánsdóttir, politicus van de Sociaal-Democratische Alliantie, pakt een woordenboek uit de kast. „Ik heb vroeger veel met computers gewerkt. In dit woordenboek staan alleen IJslandse woorden voor alles wat met computers te maken heeft. Leenwoorden uit andere talen worden uitgebannen. Voor computer bijvoorbeeld hebben wij het woord tölva bedacht en een telefoon noemen we een sími. Waarom we dit doen? Ach, de taal is echt iets van onszelf. Laatst werd ik op Facebook nog vermaand door een IJslander, omdat ik in het Engels sprak. Waar is je IJslandse tong?, vroeg hij.’’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden