interview

Kollywood: Indiase films om je vingers bij af te likken

'Resurrection' van regisseur Ram beleeft in Rotterdam zijn wereldpremière. Mammootty, een grootheid van de Indiase cinema, staat in deze duistere idylle tegenover de transgender debutant Anjali Amee.Beeld TR BEELD

Het filmfestival in Rotterdam laat veertien films uit Tamil Nadu zien. De filmindustrie van deze Indiase deelstaat bloeit. Gastprogrammeur Olaf Möller legt uit hoe dat komt.

Als je dacht alles wel gezien te hebben, komt het Rotterdamse filmfestival met een verrassing: films uit Tamil Nadu. De zuidelijkste en progressiefste deelstaat van India, met circa 80 miljoen inwoners, herbergt een van de oudste en rijkste filmculturen ter wereld. Tamil Nadu heeft al decennia zijn eigen florerende filmindustrie en produceert films los van het in Bombay gevestigde, traditionelere Bollywood. Vandaar dat sommigen spreken van Kollywood, geïnspireerd op Kodambakkam, de wijk in de hoofdstad Chennai waar de meeste filmstudio's zetelen.

"Het gaat niet alleen om een gigantische productie, maar ook om een uniek soort cinema", vertelt Olaf Möller vanuit Keulen. De Duitse filmcriticus is gastprogrammeur op het Internationaal Film Festival Rotterdam en is groot liefhebber van Indiase films. Hij stelde een programma samen om je vingers bij af te likken.

De tekst gaat verder onder de trailer van de gangster musical 'Jigarthanda', ofwel 'Cold Heart'.

Komedies, misdaadfilms, thrillers, stads- en plattelandsfilms, alle genres zijn vertegenwoordigd, maar opvallend is vooral dat ze zo fris en vol vaart worden verteld. Filmregels lijken er te zijn om te worden overtreden, met wonderlijke kruisbestuivingen als gevolg. Een zedenkomedie als 'Cold Heart' kan rustig de vorm aannemen van een gangsterepos. Een politiefilm als 'Wage War' kan een metafysische overdenking zijn over de aard van waarheid.

Klopt het dat filmmakers uit Tamil Nadu zich niks aantrekken van de aloude scheiding tussen commercie en kunstzinnige films?

"Ja, enorm verfrissend. De New Tamil Wave ontstond rond de eeuwwisseling. Het zijn populaire films, die niet inboeten aan intelligentie, politieke zeggingskracht en uitdagende beeldtaal. In Tamil Nadu is nooit een afzonderlijke arthouse- cinema ontwikkeld. Experiment en vernieuwing zijn daardoor onderdeel van publieksfilms. Ik vind dat iets voor ons om over na te denken."

Omdat wij wel bewust die scheiding tussen commercieel en artistiek maken?

"Ja, precies. In Tamil Nadu zie je wat het oplevert als je dat onderscheid loslaat: slimme, sociaal bewogen cinema voor een groot publiek. Dit zijn geen filmmakers die vluchten in formalistische fantasieën, maar die verantwoordelijkheid nemen om te reflecteren op wat er gaande is in de maatschappij."

Kunt u een voorbeeld noemen?

"Een van de eerste belangrijke films is 'I Am God' uit 1999 van Bala, een van de Tamil-regisseurs die alleen een voornaam bezigt. Het is een revolutionaire film over een jongetje dat volgens zijn bijgelovige vader onder een kwaad gesternte is geboren, aan zijn lot wordt overgelaten en zich ontwikkelt tot een waanzinnige wildeman. De film is gemaakt voor een groot publiek, met een verbluffende visuele grandeur, maar ook met een nietsontziende woede en angst. Het is een expressieve mix, die bij wijze van spreken in je gezicht explodeert."

Werken filmmakers uit Tamil Nadu onder vrijere omstandigheden?

"Ja, het zuiden van India is beter ontwikkeld dan het noorden, waar het Hindoefascisme voet aan de grond heeft gekregen. Het zuiden heeft zich daar altijd tegen verzet, al probeert de partij van de Indiase premier Narendra Modi haar invloed in het vrijzinnige, socialistisch georiënteerde Tamil Nadu te vergroten. Dat is een zorgelijke ontwikkeling waar regisseurs in hun films op reflecteren. 'Speak With Your Mouth Shut', in 2014 gemaakt door Balaji Mohan, is een sociale komedie waarin de inwoners van Tamil Nadu opeens niet meer kunnen praten. De allegorie spat er vanaf."

De tekst loopt door onder de trailer van 'Taramani'.

Levert dat sociale bewustzijn onder Tamil-regisseurs ook andere vrouwbeelden op?

"Een goed voorbeeld daarvan is 'Taramani' van Ram, over de ingewikkelde relatie van een jonge, alleenstaande moeder en een rondzwervende man in de hoofdstad Chennai. De film veroorzaakte vorig jaar opschudding, omdat de hoofdrol wordt gespeeld door een vrouw die vloekt en rookt. De filmcensuur vond dat blijkbaar zo riskant dat ze de film een A van 'Adult movie' heeft gegeven. Er verschijnen meer complexe vrouwelijke karakters in Tamil Nadu-films. Geen suikerzoete ideaalbeelden, maar vrouwen die overeenkomen met de realiteit."

Waarom zijn Tamil Nadu-films hier eigenlijk geen onderdeel van het reguliere bioscoopaanbod?

"Het lokale publiek is zo groot, dat filmmakers zich daarop concentreren. Ik herinner me dat Bala een uitnodiging kreeg om met een nieuwe film naar Cannes te komen. De Fransen wilden de wereldpremière, maar omdat dat op de een of andere manier niet strookte met de openingsdatum van de film in Tamil Nadu, zeiden ze nee tegen Cannes. Ook dat vind ik verfrissend, gewoon nee zeggen, omdat de hoofdprijs niet het meest prestigieuze filmfestival in Europa is, maar het eigen publiek."

Het IFFR is gisteren begonnen met een film over een Zweeds jongetje dat moest vluchten voor oorlog en duurt tot en met 4 februari.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden