Kollektivet

Regie: Thomas Vinterberg. Met Trine Dyrholm en Ulrich Thomsen.

****

Terug naar de seventies-commune. In Scandinavië kunnen ze er geen genoeg van krijgen. Na Lars von Trier ('The Idiots') en Lukas Moodysson ('Together') heeft nu ook Thomas Vinterberg zich over de woongroep ontfermd. De Deense regisseur spreekt uit ervaring. Van zijn zevende tot zijn negentiende woonde hij in een 'kollektivet', een collectief. Hij vond het wel gezellig, zei hij in interviews. Er was altijd leven. Er was altijd wel iets aan de hand.

En dat is precies waar Anna, een bekende nieuwslezeres, naar verlangt. De praatjes van Erik, haar man, die architectuur doceert, kent ze na vijftien jaar huwelijk wel. Als Erik in Kopenhagen een kast van een huis erft, stelt Anna voor om er samen met anderen te gaan wonen. En zo zitten ze al snel met een gemêleerd gezelschap rond de tafel. Er wordt gefeest, gediscussieerd en naakt gezwommen. Freja, de 14-jarige dochter van het stel, bekijkt het van een afstandje, licht geamuseerd. In haar blik is die van Vinterberg te herkennen.

Maar zonder drama natuurlijk geen film, en zo koerst de Deense regisseur halverwege wat plichtmatig af op een buitenechtelijke affaire. Erik valt voor Emma, een studente die wordt gespeeld door Vinterbergs tweede echtgenote, de achttien jaar jongere Helene Reingaard Neumann. Blijkbaar zijn er meer autobiografische details in het script terechtgekomen. Opvallend is in ieder geval de gelijkenis tussen de vrouwen. Emma is de twintig jaar jongere versie van Anna.

'Kollektivet' toont hier vrij precies hoe ons gedrag wordt gestuurd door onbewuste processen. De film haakt daarmee aan bij bevindingen van de Nederlandse sociaal psycholoog Ap Dijksterhuis en zijn boek 'Het Slimme Onbewuste'. Zo wordt de 14-jarige Freja aangetrokken door een jongere versie van haar vader. De dochter treedt onbewust in de voetsporen van haar moeder. De geschiedenis herhaalt zich.

Nog drastischer is de scène waarin Freja haar vriendje komt voorstellen. Het is het moment waarop haar andere 'vriendje', het 9-jarige hartpatiëntje uit de woongroep, vertrekt. Het zijn interessante observaties over ons gedrag en gevoelsleven dat meer dan we zelf beseffen geprogrammeerd wordt door de ervaringen die we opdoen, en de omgeving waarin we opgroeien en vertoeven.

'Kollektivet' is daarmee vooral een meeslepend psychodrama verpakt als communefilm, met Anna als stralend middelpunt. Anders dan in Vinterbergs grootste successen, 'Festen' en 'Jagten', draait het niet om een man maar om een vrouw van middelbare leeftijd. Trine Dyrholm, op de afgelopen Berlinale uitgeroepen tot beste actrice, speelt haar aanvankelijk met een feestelijke onbevangenheid. Geheel in de geest van de tijd, het is 1975, merkt ze op dat haar man het recht heeft om zijn gevoel te volgen. Hoe het met haar eigen gevoel zit, daar komt ze pas later achter, als blijkt dat het hart niet met het verstand te sturen valt. De manier waarop Dyrholm de inzinking gestalte geeft, is zeer overtuigend, je krijgt er kippenvel van. Doordat Vinterberg binnen de woongroep focust op het huwelijk, blijven de andere communeleden wat op de achtergrond. Je leert ze niet echt kennen. Maar misschien is dat ook wel de bedoeling. 'Kollektivet' stelt niet alleen de vraag in hoeverre we onszelf kennen, maar ook de vraag hoe goed we de ander kennen, met wie we aan tafel zitten en die voor al die onbewuste processen, zoals groepsdynamiek, even gevoelig is.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden