Kolentijdperk lijkt nu echt voorbij

De bouw van de nieuwe kolencentrale van Essent in de Eemshaven is al een eind op streek en kostte het energiebedrijf inmiddels al miljarden euro's. Wat gaat er gebeuren nu de Raad van State de bezwaren van de milieubeweging (deels) terecht vindt en vergunningen zijn vernietigd?

Energiebedrijf Essent was er stellig van overtuigd dat hun kolencentrale het definitieve fiat zou krijgen, zo liet topman Peter Terium van Essent dit voorjaar nog aan Trouw weten. "We hebben al 2,1 miljard euro geïnvesteerd in die centrale. Stoppen zou een enorme kapitaalvernietiging zijn."

Nu de Raad van State daar gisteren toch een stokje voor heeft gestoken - de rechter vindt sommige milieumaatregelen te matig - moeten de emoties in de Bossche bestuurskamer hoog zijn opgelopen. De teleurstelling bij Essent is zeer groot, laat het concern in een summier persbericht weten.

Het energieconcern wijst er, ietwat verslagen, toch nog op dat een aantal milieumaatregelen wel zijn goed bevonden. Op andere punten is verduidelijking vereist, aldus het persbericht. Het concern wil onderzoeken hoe dat te doen, maar gaat eerst de ingewikkelde uitspraak bestuderen.

De vraag blijft of Essent de tijd is gegund om op redelijke termijn zijn milieumaatregelen te verbeteren. Volgens de Tilburgse hoogleraar milieurecht Jonathan Verschuuren moet ook de bouw direct worden gestaakt. Zo staat dat in de Natuurbeschermingswet. "De vergunningen zijn niet alleen vernietigd, ze zijn geweigerd." Er gaan jaren overheen voordat een nieuwe vergunning kan worden verleend.

Er moet nog veel onderzocht worden. Zo blijft onduidelijk wat voor effect de uitstoot van de kolencentrale - bijgestookt met biomassa - heeft op de zeehonden in het gebied, stelt de rechter. Volgens de provincie en energiecentrale zou daarover niets bekend zijn. Maar de Raad van State stelt wel dat dit probleem opgelost moet worden.

"Je kan zelf bedenken wat het betekent. Er moeten ecologen naar het gebied worden gestuurd. Die moeten minimaal een jaar onderzoek doen omdat ze dan pas goed in kaart kunnen brengen hoe de zeehonden foerageren. Hetzelfde geldt voor de vissen in het gebied.'' Een overwinning dus voor de milieuorganisaties, stelt ook Verschuuren. Maar er zit een addertje onder het gras. "Op de kernpunten krijgen de milieuorganisaties namelijk geen gelijk", zegt hij. "Want de Raad van State is van mening dat de kolencentrale de Nederlandse natuur geen significante schade toebrengt. Er moet meer onderzoek gedaan worden, en ook de Duitse Waddeneilanden, die dicht bij de Eemshaven liggen, moeten daarbij betrokken worden.

"Maar met deze uitspraak is niet aangetoond dat een kolencentrale slecht is voor het milieu. En dat is toch waar het milieuorganisaties om gaat", zegt Verschuuren.

De hoogleraar wijst ook nog eens op een tweede rechtszaak die de milieuorganisaties over de centrales in de Eemshaven hebben aangespannen. Die gaat over de Europese uitstootnormen van onder meer stikstof, die met de bouw van een kolencentrale overschreden zouden worden.

In deze rechtszaak om de milieuvergunning hebben de organisaties veel minder kans, geven ze zelf toe. Het Europees Hof heeft al gezegd dat de kolencentrale pas over een paar jaar operationeel wordt en dat dan pas gekeken wordt of Nederlandse bedrijven te veel uitstoten. "De CO2-uitstoot en klimaatverandering, dat is toch waar het milieuorganisaties om te doen is. Meer dan om natuurgebieden", zegt Verschuuren.

Dat deert die organisaties voorlopig niet. Zij koesteren het zoet. "Dit is een uitzonderlijke overwinning", stelt Ron Wit, teammanager klimaat en energie Natuur&Milieu, een van de aanklagende partijen. "Essent heeft nu een groot probleem. Ze kunnen hun centrale niet opstarten." Toch kan het concern besluiten om de geëiste aanpassingen te doen en nieuwe vergunningen aan te vragen.

"Dat kan, maar er is in ieder geval forse vertraging opgelopen. Zo'n aanvraag duurt weer jaren. De bezwaren van de rechter zijn trouwens lastig weg te werken. Neem alleen al het koelwater. De centrale van Essent moet met haar vermogen van 1600 mWh de grootste van Nederland worden. Ze moeten dus heel veel koelwater kwijt. Je bent dan al snel in strijd met de eisen van kwetsbare natuurgebieden als de Waddenzee. Dat los je niet zo maar op."

Is er nu een gat geslagen in de energievoorziening van Nederland? "Absoluut niet", weet Wit. "We exporteren nu al energie. De gevolgen van de uitspraak zijn positief. Al die nieuwe kolencentrales houden de ontwikkeling van duurzame energie tegen." Volgens Wit markeert de uitspraak van de Raad van State mede het einde van een tijdperk. "Je ziet dat overal ter wereld kolencentrales niet meer worden toegestaan of op zijn minst worden bemoeilijkt in hun activiteiten.

"In de Verenigde Staten komen kolencentrales niet meer van de grond. In Canada is recent een wet aangenomen waarbij de toegestane uitstoot van schadelijke stoffen van dat soort centrales is gehalveerd ten opzichte van wat nu normaal is. In Antwerpen is onlangs de bouw van een kolencentrale tegengehouden. In Duitsland worden de regels aangehaald. Het is een oude technologie. Op al die plekken worden natuur en milieu er door aangetast. De rechters vinden dat onacceptabel."

In een advies (december 2010) aan minister Verhagen van economische zaken over de betekenis van de kolencentrales in de Eemshaven schrijft het Energiecentrum Nederland (ECN) dat de bouw van de Nuon- en Essentcentrales de leveringszekerheid van de energievoorziening in Nederland en West-Europa verhogen. "Dat betekent dat de betrouwbaarheid van de energievoorziening met deze centrales omhoog gaat", licht Tom van Dril, een van de opstellers van het advies, toe.

Nuon heeft al eerder aangekondigd te stoppen met kolen en is overgestapt op een gasgestookte centrale. Van Dril: "We hadden de Essentcentrale al als zeker in onze boeken staan. Nu die wellicht wegvalt, wil dat niet zeggen dat we straks een tekort hebben. Er worden andere centrales gebouwd. Bovendien doen we aan energiebesparing. Daarnaast is Nederland geen energie-eiland meer. Er is een grote Noordwest-Europese energiemarkt ontstaan. Er is dagelijks verkeer met de buurlanden Duitsland, België en Frankrijk. Ook Groot-Brittannië en Scandinavië leveren voortdurend energie. Het wegvallen van deze centrale is marginaal op deze grote markt."

De reacties in politiek Den Haag op de rechterlijke uitspraak lopen langs de geëigende lijnen. De grootste regeringsfractie, VVD, ziet hierin een kans voor een versnelde invoering van kernenergie.

"Wij zijn nooit voorstander geweest van nieuwe kolencentrales. Dat is toch een ouderwetse technologie. Alternatieven komen door deze uitspraak meer op de voorgrond. Kernenergie heeft daarbij onze voorkeur, aldus Kamerlid René Leegte, woordvoerder energiezaken.

Leegte ergert zich aan het gemak waarmee investeringen teniet gedaan kunnen worden. "Er zijn, op uitnodiging van de vorige zich duurzaam noemende regering, investeringen van in totaal 8 miljard euro gedaan in de Eemshaven, het grootste bouwproject van Nederland. Alleen Essent al heeft ruim 2 miljard euro voor zijn rekening genomen. Ik heb het vermoeden dat het project nu niet meer doorgaat.

"Ik vind het van de gekke dat er de mogelijkheid is om net zo lang door te gaan met procederen totdat er een haakje is gevonden om de zaak te stoppen. Deze uitspraak is zeer schadelijk voor het investeringsklimaat in Nederland. Dat verlamt de economie. We worden zo het Bourtange van Europa." Bourtange - in Groningen - vindt hij desgevraagd een fraai museumdorp.

De CDA-fractie kan geen commentaar geven. Woordvoerder energie en milieu Marieke van der Werf is net met vakantie gegaan. Volgens de grootste oppositiepartij, PvdA, toont de uitspraak aan dat kolengestookte centrales uit de tijd zijn, zegt energiewoordvoerder Diederik Samsom. "Niemand investeert nog in deze techniek." Wat dat betreft is RWE volgens Samsom een ouderwets bedrijf. Essent, van oorsprong een overheidsbedrijf, kwam twee jaar geleden in handen van de Duitse energieproducent. RWE is nog steeds actief in bruin- en steenkool.

Het bedrijf zou volgens Samsom een voorsprong kunnen opbouwen door het betonnen omhulsel wat nu in de Eemshaven staat om te bouwen tot een centrale gestookt op biomassa. "Het is het grootste bouwproject van Europa, dus dat ga je niet zomaar stilleggen. Neem een jaar de tijd, zou ik tegen RWE willen zeggen. Denk na over een nieuwe strategie en zet er over een jaar of vier de modernste biomassacentrale van Europa neer."

Samsom trekt de uitspraak van de rechter breder. Nu is de tijd echt rijp om na te denken over een nieuwe energiestrategie.

"Het is een welkom moment voor herbezinning", zegt Samsom. Het Kamerlid pleitte voor de zomer al voor een nieuw energieakkoord waarin bedrijven en de politiek de handen ineen slaan. "Energie is al lang geen links-rechtsprobleem meer. Je hebt een overgang nodig om van fossiele brandstoffen over te stappen naar alternatieven. Daar is iedereen het over eens."

Met Prinsjesdag komt minister Verhagen met een nieuwe energiestrategie. "Ik hoop daarin dat hij deze rechterlijke uitspraak meeneemt", zegt Samsom.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden