Kolen-Hans maakt vuile handen

Staatssecretaris Henk Bleker ontvangt het rapport over de verdere schaalvergroting in de veehouderij van oud-minister Hans Alders, in 2011.Beeld ANP

Twitter liep weer helemaal vol deze week. Hans Alders, prominent PvdA'er en voorzitter van Energie Nederland, zei in een interview met de Volkskrant dat de Europese afspraken over de opvoering van de productie van groene stroom alleen gehaald kunnen worden als de kolencentrales meer biomassa gaan bijstoken. Vervuilende kolencentrales in verbinding brengen met groene doelen. 'Waar haalt die man het lef vandaan?', was de teneur op de sociale media.

Liesbeth van Tongeren, Tweede Kamerlid voor GroenLinks twitterde dat zijn laatste stelling 'met stip binnen is gekomen in de top-3 van Hans Alders' gotspes'. Door anderen wordt hij neergezet als de 'koffertjesdrager van Kok' en iemand bij wie het eigen belang voorgaat. Hij is 'beroepslobbyist', en de 'Hans Hillen van de PvdA'.

Hoewel de reacties heftig zijn, vertelde Alders weinig nieuws. Al in 2008 pleitte hij in weekblad FEM Business voor het bijstoken van biomassa in kolencentrales om aan duurzaamheidsdoelstellingen te voldoen. Toch, bij de herhaling van deze stelling, lijkt groen Nederland als door een horzel gestoken. Hetzelfde gebeurde drie weken geleden toen Alders op het jaarlijkse duurzaamheidsfestival Springtij op Terschelling in een forum ging zitten dat zich boog over de toekomstige energieproductie. Hoongelach was zijn deel. Hij werd weggezet als 'mastodont', zelfs als 'fossiel mastodont', een samenvoeging die hem nóg sterker afschrijft, en tegelijkertijd naar de omstreden energietak verwijst waarvoor hij zich zo inzet.

Van milieuminister naar energielobby
De harde kritiek op Alders lijkt voort te komen uit de enorme politieke ommezwaai die hij de afgelopen jaren zou hebben gemaakt. De inmiddels ook grijze top van de milieubeweging weet Alders nog goed te herinneren als vooruitstrevend milieuminister. Dat juist hij die heel grote stap heeft gemaakt naar de energielobby, wordt hem niet in dank afgenomen.

Berichten in 2005 dat hij als commissaris van de koningin in Groningen de meeste inkomsten uit nevenfuncties had van al zijn collega's, voedden het imago dat Alders een baantjesjager en husselaar is, die tegen een riante betaling een onderzoek of advies doet met een voorspelbare uitkomst. Volgens zijn critici is zijn voorzitterschap van de adviesgroep die voorstellen doet over de ontwikkeling van luchthaven Schiphol en het tegengaan van geluidhinder daar een voorbeeld van. Schiphol kreeg in hun ogen precies wat het hebben wilde.

Toch is de stap van Alders als milieuminister naar boegbeeld van de fossiele energie-lobby minder groot dan menigeen denkt. Die switch is namelijk te verklaren uit zijn ervaringen als commissaris van de koningin van 1996 tot 2007.

Groningen
Volgens Siegbert van der Velde, de directeur van de Milieufederatie Groningen, heeft Hans Alders zich in die tijd enorm ingezet voor de economische ontwikkeling van die provincie. "Dat het met de landbouw minder ging, de gasvelden leeg zouden raken en Groningen te kampen zou krijgen met een enorme werkloosheid, stond buiten kijf", zegt hij. De provincie heeft daarom ingezet op de economische omvorming naar een Energy-Valley, een bundeling van centrales rond de Eemshaven. Dit 'stopcontact van Nederland' moet 30 procent van de Nederlandse energie gaan leveren.

"Ik moet Alders echt nageven dat hij met een enorme passie en gedrevenheid leiding heeft gegeven aan dat proces", zegt Van der Velde. "Het is jammer dat een van de centrales een kolencentrale is, maar je moet ook kunnen toegeven dat die beslissing is genomen in een andere tijd. En dat bij de beslissing is afgesproken dat de kolencentrale niet vuiler zou zijn dan een gascentrale, door het afvangen van CO2 en de opslag daarvan in de bodem. Het enige wat ik Alders kwalijk neem, maar ook Gedeputeerde Staten, is dat die afvang en opslag niet als verplichtende voorwaarde is gesteld. Want nu die opslag in zoutkoepels niet is doorgegaan, heeft dit geen consequenties voor de vervuilende centrale. En dat had wél gemoeten."

Fossiele en groene energie
Alders heeft zich als commissaris van de koningin in Groningen, met de kennis die hij had uit zijn tijd als milieuminister, vastgebeten in het energiedossier. De overstap naar Energie Nederland is daardoor betrekkelijk. Toch had Alders ook andere klussen, die haaks lijken te staan op zijn visie op fossiele energie.

Hij was bijvoorbeeld voorzitter van de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen, die onder andere in 2011 het advies 'Groene Groei' aanbood aan de minister van economische zaken. Kern van dat advies is het zogeheten No Net Loss-principe, dat het begrip 'klimaatneutraal' uitwerkt. Wat je eet, doet of maakt, mag geen gevolgen hebben voor de biodiversiteit. Volgens Alders zou dit principe in 2020 gerealiseerd moeten zijn, op alle niveaus, zowel nationaal als internationaal. Een kolencentrale, al dan niet bijgestookt met biomassa, lijkt haaks op dat idee te staan.

Teo Wams, directeur bedrijfsvoering van Natuurmonumenten, zat met Alders in diezelfde Taskforce Biodiversiteit. "Dat hoeft niet. No Net Loss kent een voorkeursvolgorde. Bedrijfsactiviteiten mogen geen impact hebben op de biodiversiteit. Dat is het uitgangspunt. Maar als ze dat wel hebben, moet die impact goedgemaakt worden, door allerlei herstellende en zuiverende maatregelen of de aankoop van emissierechten. Als ook dit niet het geval is, moet de schade elders gecompenseerd worden - bijvoorbeeld door de aanleg van nieuwe natuur. Formeel geredeneerd kan een kolencentrale dus binnen No Net Loss bestaan."

Wams wil nog wel wat kwijt over het imago dat Alders heeft. "Ik denk namelijk dat Alders absoluut een groene man is. In de Taskforce heeft hij zich met een enorme gedrevenheid ingezet voor de biodiversiteit, en daarbij zijn een paar harde noten gekraakt. Maar hij deed het, en hij stond er."

Eén centrale
Gerrit van Werven, algemeen directeur van het Groningse Energy Valley, vindt dat Alders onterecht hard wordt aangesproken op zijn lobby voor de kolencentrales. "Neem bijvoorbeeld deze provincie: we hebben slechts een kolencentrale, de andere vijf zijn heel schone gasinstallaties of biomassacentrales die behoren tot de grootste en modernste van Europa. Maar hem wordt de bouw van die ene kwalijk genomen."

Volstrekt onterecht, zegt Van Werven, want het was niet Alders als commissaris van de koningin, maar de Tweede Kamer en regering die om de bouw vroegen. "Toenmalig minister van economische zaken Laurens Jan Brinkhorst, ja van het groene D66, was politiek verantwoordelijk voor de komst van deze centrale. Het was een andere tijd natuurlijk. Nederland heeft uit geopolitieke overwegingen toen besloten niet afhankelijk te blijven van gas, maar op andere manieren energie op te wekken. De energiemaatschappijen werden uitgenodigd nieuwe centrales te bouwen, onder andere in Groningen. Alders heeft toen gezegd: allemaal prima, want die leveren honderden banen op, maar wel graag zo schoon mogelijk", aldus Van Werven die Alders typeert als 'groene realist'.

Die beslissing van de regering is achteraf fout geweest, omdat zij er nog van uitging dat de energieprijs nationaal werd vastgesteld, zegt Van Werven. Te duur gas (uit Rusland) zou de energieprijs kunnen opstuwen. Later zou de prijsvorming echter internationaal plaatsvinden, waardoor de angst voor een hoge gasprijs niet langer actueel was. Daarom zijn de centrales in het noorden voor een groot deel toch gasgestookt.

Maar nogmaals, zegt Van Werven, voor die achteraf onjuiste beslissing draagt Alders geen verantwoordelijkheid en hij heeft onterecht het etiket van ambassadeur van de fossiele brandstoffen. Toch steunt Van Werven Alders niet als het gaat om het bijstoken van biomassa in kolencentrales.

"Nederland moet in 2020 een CO2-reductie van 20 procent hebben, enin dat jaar moet 14 procent van de energie duurzaam worden opgewekt. Het is een technisch verhaal, maar Alders heeft gelijk als hij zegt dat het bijstoken van biomassa die tweede duurzaamheidsdoelstelling dichterbij brengt. Toch moeten we dat niet doen. Alders kiest te zeer voor het belang van de kolencentrales. Het bijstoken is goedkoop, maar kent geen maatschappelijke rendement. Het is te omstreden. Beter is het te investeren in duurzame innovatie, die een hefboom voor de economie kan betekenen. Windmolens op zee bijvoorbeeld zijn een kans voor onze offshore-industrie, en de ontwikkelkennis die vrijkomt, betekent werk voor organisatie als ECN en Kema. Daarbij kan die duurzame innovatie wél op grote maatschappelijk steun rekenen."

De vieze man van Europa
Zonder dat hij het weet, komen de opmerkingen van Van Werven dichtbij die van Greenpeace, niet direct een bondgenoot van Energy Valley.

Sanne van Keulen, campagneleider van Greenpeace voor klimaat en energie: "Alders schiet met zijn opmerking over het bijstoken met biomassa in kolencentrales in eigen voet. Nederland loopt achter als het gaat om de transitie naar duurzame energie. We zijn de vieze man van Europa. Daarnaast beschikken we eenvoudigweg niet over genoeg duurzame biomassa om kolencentrales aan te vullen." Naast praktische bezwaren, ziet Van Keulen het pleidooi van Alders als strategische fout. "Verschillende energiemaatschappijen als Nuon, Greenchoice en Eneco, willen best anders."

Maar Alders' organisatie Energie Nederland is volgens haar verdeeld, tussen wat zij noemt de kolenboeren en die bedrijven die een duurzame koers willen varen. Met zijn steun aan de eerste groep ontstaat volgens Van Keulen een tweedeling die eerder niet zichtbaar was. Er wordt gemord.

Van Keulen: "Alders' invloed brokkelt af als hij de kant van de fossiele lobby kiest. De informateurs worden op dit moment met brieven bestookt uit twee kampen uit Alders' sector, die beide iets anders willen."

De taak voor Alders om een brug te slaan.

Prominent PvdA'er en veelgevraagd commissievoorzitter
Johannes Gerardus Maria (Hans) Alders (Nijmegen, 17 december 1952) was een invloedrijk PvdA-Kamerlid, minister en bestuurder. Hij ontwikkelde zichzelf via zelfstudie en was in de Tweede Kamer spoedig een vooraanstaand lid van de PvdA-fractie. Alders was woordvoerder voor onder meer ambtenarenzaken en later secretaris van de PvdA-fractie en vertrouweling van Wim Kok. Alders kwam als minister van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieu in het kabinet-Lubbers III met nota's over de ruimtelijke ordening (Vinex) en het milieubeleid (NMP-plus). Na zijn ministerschap kreeg hij een internationale functie, daarna was hij elf jaar commissaris van de koningin in Groningen. Alders is een veelgevraagd bestuurder en commissievoorzitter en momenteel voorzitter van Energie Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden