Koks broodtrommeltje

Zuinige Nederlanders kennen als geen ander de waarde van het spreekwoord 'op de markt is uw gulden een daalder waard'. Vraag en aanbod zijn daar in een overzichtelijke setting bij elkaar gebracht. Bovendien zijn er voor de meeste producten wel zoveel aanbieders dat zij zich meestal genoodzaakt zien om tegen elkaar op te bieden, zodat de klant er redelijk zeker van kan zijn voor zijn spullen geen dubbeltje te veel te hoeven betalen. Deze voordelen van de markt zijn zo evident dat het een onweerstaanbaar idee lijkt om het politieke bedrijf op de leest te schoeien van een politieke aandelenmarkt.

Willem Breedveld

Hoe je zo'n idee kunt uitwerken valt te lezen in de Volkskrant van afgelopen zaterdag. In samenwerking met de Erasmus Universiteit en KPMG ontwierp de krant een complete politieke aandelenmarkt (pam) waarop via internet met een minimale inleg van 10 en een maximale inleg van 1000 euro aandelen gekocht kunnen worden op de premiermarkt en de Tweede-Kamermarkt. De eerste markt houdt zich bezig met de nieuwe premier, op de tweede wordt de waarde van politieke partijen vastgesteld tot de verkiezingsuitslag bekend is op 15 mei.

Noem het een flauwekulletje, maar bedenk tevens dat het een flauwekulletje is met een ernstige ondertoon. Pams werden voor het eerst ontwikkeld door de Amerikaanse econoom Forrest Nelson die er inmiddels zoveel ervaring mee heeft opgedaan dat hij met zekerheid meent te mogen stellen dat deze markten de verkiezingsuitslag nauwkeuriger voorspellen dan opiniepeilingen: ,,We hebben resultaten uit 49 markten rond 41 verkiezingen in dertien landen. Tot nu toe voorspellen de pams in negen van de vijftien gevallen beter. Opiniepeilingen zitten er gemiddeld 1,9 procent naast. De gemiddelde voorspelfout van pams is 1,5 procent.''

En daarmee ligt de vraag op tafel hoe het mogelijk is dat zo'n flauwekulletje zo nauwkeurig kan voorspellen. Op zo'n markt opereren mensen die vaak geen enkel benul hebben van politiek, die zich nog minder laten leiden door hun eigen voorkeuren. Toch zien zij kans om feilloos te reageren op de strapatsen van politici en wat die betekenen voor de verkiezingsuitslag en de kansen op het premierschap. Zou het kunnen zijn dat deze markt inmiddels zo transparant en tegelijk ook zo plat als een dubbeltje is geworden dat de eerste de beste koopjesjager in staat is de juiste marktprijs vast te stellen?

Maar als dat zo is, wat zegt dat dan over het politieke bedrijf? Over die laatste vraag hield het voormalige GPV-kamerlid Schutte maandag een verhelderende Thorbeckelezing (zie Podium van gisteren). Daarin stelde hij dat het parlement het geweten van het volk dient te zijn. Om die gewetensfunctie waar te kunnen maken is dualisme nodig, niet alleen met het oog op de kwaliteit en integriteit van het bestuur, maar ook met het oog op het volk: de Kamer moet kunnen functioneren als het volksgeweten bij het bestuur.

Ware woorden. Maar stel nu eens dat kamerleden die gewetensfunctie het beste waarmaken door te kijken naar hun toevallige martkwaarde? Het leek me een schrikbeeld. En al helemaal toen toen de staatsrechtsgeleerde Douwe Jan Elzinga schetste hoe we van een partijendemocratie op weg zijn naar een kiezersdemocratie. Daar kun je knap zorgelijk over doen, onder meer vanwege haar populisme en vanwege Pim Fortuyn. Maar volgens Elzinga is dat relatief: het zal partijen alleen maar dwingen zich geprofileerder en dus dualistischer op te stellen. Het dualisme heeft de toekomst, viel hij Schutte bij. En mocht de PvdA de nood tot de lippen stijgen dan is het altijd nog mogelijk dat Wim Kok Fortuyn schaakmat zet door een lijst voor zich zelf te beginnen. Als Kok met een fiets en een broodtrommeltje achterop door het land trekt, is hij onverslaanbaar, aldus Elzinga.

Een troostrijke gedachte, misschien. Maar geef mij toch maar liever partijen die het zonder brood trommeltje kunnen stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden