Kohl roept tegelijk Merkel én Orbán tot de orde

Victor Orban was vandaag op bezoek bij Helmut Kohl in zijn huis in Oggersheim. Beeld epa

De voormalige Duitse bondskanselier Helmut Kohl leek van het podium verdwenen. Hij gaat al jaren gebukt onder ernstig hersenletsel en kan nauwelijks nog praten; alle communicatie verloopt via zijn 35 jaar jongere vrouw.

Toch weet Kohl ineens weer alle ogen op zich gericht dankzij enkele opmerkelijke acties. Dit weekend leverde hij om te beginnen stevige kritiek op het ruimhartige vluchtelingenbeleid van zijn opvolgster Angela Merkel. Vandaag ontving hij bovendien Merkels grootste tegenstander in het verhitte vluchtelingendebat: de Hongaarse premier Viktor Orbán.

Het zijn rake klappen in het gezicht van de zittende bondskanselier, met wie Kohl nog een appeltje te schillen had. Toch speelt hier meer dan alleen een koningsdrama tussen een gewezen politicus en zijn opvolgster. Kohl, een Europeaan in hart en nieren, doet ook een poging om Orbán tot de orde te roepen - iets waarmee hij Merkel juist een dienst bewijst. De Duitsers speculeren zich suf over deze dubbele en paradoxale bedoeling van Kohl.

De Hongaarse premier Viktor Orban arriveert voor een bezoek aan de voormalige Duitse bondskansalier Helmut Kohl Beeld epa

Kritiek op Merkel
Bron van alle ophef is de onlangs verschenen Hongaarse vertaling van Kohls boek 'Aus Sorge um Europa' (2014). In een nieuw voorwoord, zondag voor het eerst gepubliceerd in Der Tagesspiegel, levert Kohl stevige kritiek op het open-deuren-beleid van Merkel. Hij schrijft dat Europa geen toevluchtsoord voor miljoenen mensen kan worden, omdat het continent daarmee overvraagd wordt. De oplossing voor de migratiecrisis moet volgens Kohl gevonden worden in de gebieden waaruit de mensen vluchten.

Zonder Merkel bij naam te noemen schrijft hij verder dat moderne leiders geen 'besluiten zonder overleg' horen te nemen en dat 'nationale eigengereidheid' niet meer kan. Het zijn duidelijke verwijzingen naar het solistische besluit dat Merkel in september vorig jaar nam om duizenden vluchtelingen, samengepakt op het station in Budapest, vrije doorgang te verlenen via Oostenrijk naar Duitsland. Volgens critici lokte Merkel met deze stap de ongekende vluchtelingenstroom uit die in de herfst over Europa spoelde.

De steken onder water die Kohl in zijn tekst uitdeelt, worden nog versterkt doordat hij vandaag bij hem thuis in Oggersheim (vlakbij Mannheim) Orbán ontving. De Hongaar verfoeit Merkels wens van een verplichte verdeling van vluchtelingen over Europese landen. Hij vindt dat landen hun eigen immigratiepolitiek moeten kunnen voeren en besloot vorig jaar als eerste Europese leider tot de bouw van een grenshek om vluchtelingen buiten de deur te houden. Kohl kent Orbán al tientallen jaren en noemt hem 'mijn vriend'.

Voor Kohls kritiek op Merkel en voor zijn omarming van haar vijand Orbán valt een eenvoudig motief aan te wijzen: wraak. Het was immers Merkel die met een artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung in 1999 het politieke einde inluidde van Kohl, destijds verwikkeld in groot schandaal rond illegale partijfinanciering. Kohl viel van zijn voetstuk en verloor ook het erevoorzitterschap van de christendemocratische CDU. Tot op de dag van vandaag weigert Merkel hem dit symbool terug te geven, iets wat Kohl nauwelijks kan verkroppen.

Krachtiger en eensgezinder Europa
Toch is wraak hoogstwaarschijnlijk niet het enige motief van Kohl. Want wie Kohls voorwoord aandachtig leest, ziet dat het vooral een pleidooi is voor een krachtiger en eensgezinder Europa. "De terugval naar oud, nationaal denken is geen optie", schrijft hij bijvoorbeeld. Volgens Kohl kan het continent de migratiecrisis alleen bezweren als alle landen samenwerken en zich aan de regels houden. Dat advies klinkt als verkapte kritiek op Orbán, die weigert een bijdrage te leveren aan de opname van vluchtelingen.

Verderop in zijn voorwoord speekt Kohl zijn Hongaarse vriend nog directer aan. De problemen binnen Europa zijn alleen oplosbaar, schrijft hij, "als we weer krachtiger één lijn trekken en ons op onze gezamenlijke grondbeginselen en wortels bezinnen. Hongarije mag daarbij niet ontbreken."

Kohl staat bekend als uitgesproken pro-Europees. In de jaren negentig zette hij zich fanatiek in voor de Europese integratie. De invoering van de euro is aan hem te danken, en in 1998 benoemde Brussel hem tot 'ereburger van Europa'. Het zou daarom niet zo vreemd zijn, speculeren Duitse politici, als Kohl het bezoek van Orbán vandaag heeft aangegrepen om op de Hongaar in te praten, in een poging hem wat meer in de Europese pas te laten lopen.

Maar demonstranten, toegestroomd voor de deur van Kohls woning, hadden daar weinig vertrouwen in. Ze vonden dat Kohl de Hongaarse 'fascist' nooit had mogen uitnodigen, en ze scandeerden leuzen tegen 'Viktor Prikkeldraad Orbán'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden