Kogels voor goedkope kolen

Nederlandse energiebedrijven moeten geen 'bloedkolen' meer kopen. Maira Mendez Barbosa kwam van Colombia naar het Nuon-hoofdkantoor om mede namens Pax voor mensenrechten in de mijnen te pleiten. 'Ze doorzeefden mijn vader met negen kogels.'

Mijn vader was vakbondsleider en hij is vermoord," begint de Colombiaanse Maira Mendez Barbosa (30). "Het dorp waar ik ben opgegroeid ligt vlakbij de grootste mijn van het bedrijf Drummond. Om twee uur 's nachts, het was 19 februari 2001, probeerden paramilitairen ons huis binnen te komen. 'Kom naar buiten,' schreeuwden ze. 'Of we gooien een granaat naar binnen.' Ze plunderden ons huis; meubels, keukenspullen, juwelen en onze motor, alles werd ingeladen."

"Toen ze alles uit huis hadden gehaald, wilden zij mijn vader meenemen, maar hij zei: 'Dan zullen jullie me vermoorden. Doe het liever hier, waar mijn kinderen me kunnen opvangen.' Ik hield mijn moeder vast, en ik hoorde de schoten. Mijn vader lag levenloos voor het huis, doorzeefd met negen kogels uit een geweer en een 9 mm-pistool."

Haar woorden kaatsen tegen de wanden van het vergaderzaaltje op het hoofdkantoor van Nuon. Naast een vertegenwoordiger van Nuon zijn ook de energiebedrijven Engie (voorheen GDF Suez) en Essent aanwezig om naar haar te luisteren. Ernstig horen zij haar aan.

Mendez is afkomstig uit de Colombiaanse mijnbouwstreek Cesar, een gebied dat tijdens de Colombiaanse burgeroorlog het terrein was van ernstige mensenrechtenschendingen, met name door de paramilitairen - die naast de FARC en de overheidstroepen een van de strijdende partijen vormden. Naar schatting vermoordden deze milities 3100 mensen, en zij worden verantwoordelijk gehouden voor 240 verdwijningen; 55.000 mensen werden van hun land verdreven.

Kolenbedrijven betalen terreur

Mendez is in Europa op uitnodiging van Pax, een Nederlandse hulporganisatie. Pax liet onderzoek doen in Colombia en concludeerde dat de steenkoolbedrijven Drummond en Prodeco (onderdeel van het Zwitserse Glencore) de paramilitairen betaalden voor beveiliging. In de praktijk pakte dat tussen 1996 en 2006 uit in bedreiging, moord en verdrijving, schrijft Pax in het rapport 'The dark side of coal'. Maira Mendez' vader, Candido Mendez, werkte voor zijn dood zeven jaar voor het Amerikaanse Drummond.

Mendez: "Begin dit jaar verklaarde een paramilitair onder ede dat de moord op mijn vader onderdeel was van de strategie om de vakbond te elimineren (...) De paramilitairen werden gesteund door de mijnbouwbedrijven met informatie en infrastructuur." De twee steenkoolbedrijven zouden nog steeds profiteren van de landverdrijving door de paramilitairen.

De in Nederland actieve energiebedrijven Engie, Essent en Nuon importeren jaarlijks 15 tot 40 procent van hun kolen uit Colombia en zijn klant van Drummond en Prodeco. Het percentage wisselt per jaar, afhankelijk van de wereldmarkt. Ook Uniper (het voormalige Eon) en Delta importeren Colombiaanse kolen. Volgens Pax komt zestig procent daarvan uit de streek Cesar en gaat het om 'bloedkolen'. Nederlandse bedrijven zouden in ieder geval tijdelijk moeten stoppen met de import om druk te zetten op beide kolenbedrijven om de slachtoffers tegemoet te komen, vindt de mensenrechtenorganisatie. Ze eisen erkenning van het leed, teruggave van land en schadevergoeding.

Maar tot op de dag van vandaag weigeren de twee steenkolenbedrijven met de slachtoffers in gesprek te gaan. Vandaar dat druk via de klant uitgeoefend wordt. In Denemarken besloot energiebedrijf Dong onlangs de koleninkoop bij de conflictmijnen in Colombia op te schorten door het contract niet te vernieuwen.

Maar de hoop van Pax dat ook Nederlandse energiebedrijven het Deense voorbeeld volgen, blijkt vergeefs. "Op dit moment is er geen reden om af te stappen van de ingeslagen weg," zegt Stijn van den Heuvel namens Nuon. Door het contract met de twee kolenbedrijven niet op te schorten, geloven de drie aanwezige energieleveranciers dat zij hun invloed kunnen blijven aanwenden om de mensenrechtensituatie in Colombia te verbeteren. "Door betrokkenheid kunnen we invloed uitoefenen."

Van den Heuvel zegt geen oordeel te hebben over de rol die Drummond en Prodeco hebben gespeeld in het conflict. "Er heeft zich veel verschrikkelijks voorgedaan tijdens de burgeroorlog, maar het is aan de rechter om te bepalen wie welke rol heeft gespeeld."

Minister wil praten

Daarmee volgen zij de weg die minister Lilianne Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking heeft ingeslagen. De minister erkent de rol van Nederland en Nederlandse bedrijven bij de mensenrechtensituatie in Colombia, maar wil met alle partijen in gesprek blijven. "Samen met Colombia kijken we naar de problemen die ontstaan bij de productie van steenkool en hoe we die samen met bedrijven, maatschappelijke organisaties en omwonenden kunnen oplossen," zei zij vorige jaar tijdens een steenkolenconferentie in Den Haag.

Volgens de drie energiebedrijven zou er pas sprake zijn van een tijdelijke kolenstop uit Cesar als er geen verbetering meer wordt waargenomen op mensenrechtengebied. Al gaat het proces langzaam, erkennen ook de drie. "Reken erop dat de situatie in Cesar de aandacht heeft tot op het hoogste niveau bij Nuon."

Maar volgens Maira Mendez is er van verbetering in haar streek weinig te merken. "Ik kom van de andere kant van de steenkoolketen om jullie dat te vertellen. Nog altijd zijn er bedreigingen en hebben wij geen stappen richting de slachtoffers gezien."

Ook Pax vindt het een magere reactie. "Er worden helemaal geen concrete resultaten geboekt," zegt campagneleider Wouter Kolk van Pax. "Bedrijven kunnen juist hun invloed laten gelden om verandering af te dwingen. Je mag je niet verschuilen achter vredesprocessen." Want die kunnen jaren duren. Geven de energiebedrijven geen gehoor aan de vraag, dan dreigt Pax na half mei met een actie om het publiek op te roepen naar een andere stroomleverancier over te stappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden