Koffiemiddag is ook kerk

reportage | In het Haagse stadsdeel Laak huist de protestantse gemeente in een buurthuis. Deel 2 van een serie over de toekomst van de Protestantse Kerk.

Een zaaltje in de wijk. Met een glunderend gezicht vertelt Kees Pak over zijn negentigste verjaardag. Groot feest was het. "Tweehonderd mensen kwamen er om mij te feliciteren", zegt de oud-melkboer nog nagenietend. "Och, ik ken toch zoveel mensen", verzucht hij. Net als elke week, zit de praatgrage Pak ook deze vrijdag weer bij de koffiemiddag in De Oase, een buurtcentrum in de Haagse wijk Laak. Pak - blauw vest, overhemd, grijze pantalon - vertelt honderduit over zijn werk als melkboer in deze buurt waar hij al sinds de jaren vijftig woont. Aanspraak is belangrijk voor hem, vertelt Pak. "Mijn vrouw is zeven jaar geleden overleden, nu kom ik hier."

Laak is een stadsdeel in Den Haag met zo'n veertigduizend inwoners. Een paar jaar geleden besloot de protestantse gemeente in de stad het kerkgebouw in de voormalige arbeiderswijk te sluiten. Er kwamen steeds minder bezoekers. Een eigen predikant zat er ook niet langer in. De overgebleven kerkgangers werden ondergebracht in een diaconaal centrum op de begane grond van een omvangrijk appartementencomplex. De Oase, staat er op de gevel. Onlangs werd het ingrijpend vernieuwd.

Jan Baronner (58), die er werkt, gaat voor door het gebouw. Hij toont een ruimte met kratten waar een vrouw brood en pakken rijst uitdeelt. Het blijkt de voedselbank. Verderop knutselen een paar kinderen een herfstcollage in elkaar. Weer een deur verder is de buurtkoffie. De kerk werkt hier samen met het maatschappelijk werk en een basisschool, die beide ook huizen in het pand. Zo'n dertig vrijwilligers organiseren hier tal van activiteiten voor de buurt, vertelt Baronner.

In Laak, zo vertelt Jan Baronner, investeren de protestanten in de kerk van morgen. Heel bewust is ervoor gekozen om als kerk op een andere manier aanwezig te zijn in deze stadswijk, zegt hij. Petra de Nooy (31) voegt zich bij hem. Ze is nog niet zolang geleden afgestudeerd als predikant en noemt zich 'missionair pionier'. "Hoe de toekomst er precies uit ziet, dat weten wij ook nog niet", zegt De Nooy. "Dat zijn we hier aan het ontdekken", voegt Baronner toe.

De Nooy is de drijvende kracht achter een 'pionierskerk', een kerk waarbij de protestantse gemeente veel van de traditionele kerkelijke vormen heeft losgelaten. Ze organiseert allerlei activiteiten, veelal bij mensen thuis, in cafés en buurtcentra: koken, gesprekken over de Bijbel ('Bijbeldate') of mensen helpen met klusjes ('Doe-kerk'). "Het is voor mij ook nog uitzoeken wat het beste werkt. Ik benader mensen uit de buurt die het interessant vinden om bijvoorbeeld met anderen te koken." Via via raken mensen betrokken, kennissen nemen weer bekenden mee.

'Leven in Laak' heet het project van De Nooy. Het is een van de bijna veertig 'pioniersplekken', kerkelijke proeftuinen, die de Protestantse Kerk kriskras door Nederland is begonnen. De Nooy richt zich op een publiek dat de protestantse traditie nog maar slecht weet te vinden: twintigers, dertigers en veertigers. "Je moet het zien als een netwerk van jonge mensen", zegt De Nooy. "Ik heb veel vrienden en kennissen die niets met de kerk hebben. Mijn doel is om hen met het mooie van geloven te laten kennismaken, zonder zelf gekromde tenen te krijgen."

De Nooy vermoedt dat de kerk van de toekomst een 'netwerk' is van mensen bij wie het christendom vorm krijgt in het dagelijks leven. "Door wat je doet, koopt en hoe je leeft met je geloof in God. Het is niet langer: mensen, kom bij ons. Nee, wij gaan naar de mensen. De vorm van vroeger komt niet meer terug. Maar dat betekent allerminst dat de kerk niet relevant meer is."

Huiskamergevoel

Jan Baronner loopt naar het zaaltje waar de buurtkoffie nog bezig is. Niet alle oude vormen zijn losgelaten. Baronner morrelt aan een paar verrijdbare panelen. Daarachter staan alle attributen voor een kerkdienst: een doopvont, avondmaalstafel en een orgel. "Elke zondag is hier een viering. Op dezelfde plek als waar door de week zumbadanslessen zijn", zegt hij.

Terwijl Baronner het kerkelijke meubilair weer aan het zicht onttrekt, gaat achter zijn rug de koffiemiddag in alle hevigheid door. Zo'n tien senioren zijn er dit keer op afgekomen, allemaal vaste bezoekers. Janny Jonkman (78) en Fred Helder (51) zorgen ervoor dat alles in goede banen wordt geleid. "Er komen hier mensen die zo eenzaam zijn dat boodschappen doen bij de Albert Heijn al een uitje voor hen is", zegt Jonkman. Helder is druk in gesprek met een bezoekster. Jonkman spiedt met een geoefend oog in de koffiekopjes en schenkt waar nodig nog eens bij. Voor haar ligt een breiwerk en een dot paarse wol. "Dat neem ik mee om hier een soort huiskamergevoel te krijgen", zegt ze.

Aan tafel keuvelen drie dames met een Haagse tongval. Ze stellen zich voor als Nelly (59), Tiny (89) en Truus (73). Elke vrijdag zitten ze de hele middag in het buurthuis. "We hebben het hier héérlijk over van alles", zegt Truus. Nelly valt haar bij: "Als je alleen thuis zit, kun je wel blijven puzzelen, maar je wilt toch ook wel eens onder de mensen zijn." Truus strijkt langs haar zorgvuldig geblondeerde kapsel. "Zo denk ik er ook over", zegt ze kordaat.

Vrijwilligster Janny Jonkman ziet het tafereel met welgevallen aan. Ze glimlacht tevreden. "Dit is ook kerk: de inloop voor de buurt. Weet je: kerk is niet alleen voor keurige mensen, zoals sommigen denken. Gewone mensen, zoals als jij en ik, die zijn hier welkom."

Toekomst is begonnen

In een korte serie onderzoekt Trouw plaatsen waar de toekomst van de protestantse traditie is begonnen. Niet langer heeft de Protestantse Kerk in Nederland een kerk in elk dorp en elke stadswijk, zei kerkleider Arjan Plaisier onlangs in de krant. De manier waarop de kerk bestaat wordt heel anders, zo voorspelde hij. Zo wil Plaisier af van de vergadercultuur en kerkdiensten die ogen als een 'Chinees schouwspel'. Hij kreeg in deze krant bijval van jonge predikanten. Halverwege november spreekt de generale synode, de landelijke vergadering met afvaardigingen uit de plaatselijke kerken, over de toekomst van de Protestantse Kerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden