Koerdische smeekbedes kon Europa negeren, maar nu Trump het zegt moeten de IS-strijders wel terug

De Nederlandse Syriëganger Abdou, geïnterviewd voor Trouw en ‘EenVandaag’.Beeld EenVandaag

Zo’n achthonderd Europese IS-strijders wachten in detentiecentra in Noord-Syrië op repatriëring. Europese landen willen ze niet terugnemen, maar nu de Amerikaanse president de druk opvoert, kunnen ze niet anders. 

Premier Rutte wenste in 2015 de Nederlandse Syriëgangers nog de dood toe, maar vier jaar later is nog altijd een aantal van hen springlevend, onder wie de Doetinchemse jihadist Abdoussalam S., die zaterdag met deze krant sprak. Ze verblijven in detentiecentra van de Syrisch-Koerdische militie SDF. Ze willen niet meer naar het paradijs, maar terug naar Nederland. En nu roept de Amerikaanse president Trump alle Europese landen, inclusief Nederland, op om hun in Syrië gevangengenomen jihadisten terug te nemen.

Trump deed de oproep via Twitter. “De VS vraagt Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en andere Europese bondgenoten om meer dan achthonderd IS-strijders die we hebben gevangengenomen terug te nemen en te berechten”, aldus Trump. De oproep werd zoals gewoonlijk gevolgd door een waarschuwing. “Het alternatief is niet fraai, omdat we dan gedwongen zijn hen vrij te laten.” Trump schreef dat de losgelaten jihadisten zich dan zullen ‘verspreiden’ over Europa.

De oproep is goed nieuws voor de SDF. De militie smeekt de Europeanen al lange tijd om hun jihadisten weer terug te nemen. Naar de Koerden hoefden de Europeanen niet luisteren, maar naar Trump moeten ze wel.

Groter probleem

De Amerikanen hebben wel makkelijk praten: volgens het Program on Extremism van de George Washington University hebben zich in de afgelopen vijf jaar slechts 73 (meerderjarige) Amerikaanse jihadisten aangesloten bij IS in Syrië en Irak. De Europeanen hebben een veel groter probleem. Volgens een rapport van onderzoeksbureau Soufan Group van 2017 zouden minstens 1910 Fransen en zo’n 900 Duitsers en een vergelijkbaar aantal Britten bij dezelfde terreurbeweging hebben gezeten. Hoeveel er zijn omgekomen of zijn verdwenen is onbekend.

De Europese landen weten niet wat ze met hun Syriëgangers aanmoeten. Terugnemen leidt tot veel maatschappelijk en politiek verzet. De jihadisten hebben immers (oorlogs-)misdaden gepleegd en vormen een groot veiligheidsrisico. Daarnaast is het de vraag of ze voor lange tijd de gevangenis in gaan, omdat het moeilijk is aan te tonen dat ze betrokken waren bij misdaden. En aangezien het gaat om een grote groep, bestaat bij veel Europeanen de wens dat ze in Syrië of Irak berecht worden (in het laatste land wordt de doodstraf vaak toegepast).

Een andere keus dan het terugnemen van de achthonderd Syriëgangers hebben de Europese landen niet, want als ze vrijgelaten worden, dan vormen ze wellicht een nog grotere bedreiging voor de nationale veiligheid. De terroristen van Bataclan, die in november 2015 130 mensen vermoordden in Parijs, waren bijvoorbeeld veelal Franse en Belgische Syriëgangers die met valse paspoorten Frankrijk waren binnengedrongen. Bij Europese veiligheidsdiensten leeft waarschijnlijk de wens om de jihadisten terug te halen, om ze zo in de gaten te kunnen houden, ook al wordt hun berechting geen makkelijke klus.

Een ander probleem is de onzekerheid over de motieven van de gevangengenomen IS-strijders en hun wens om terug te keren. Veel van hen zijn tot het laatste moment gebleven in het kalifaat. Er bestaat een sterk vermoeden dat ze niet uit IS zijn gestapt vanwege de misdaden die de groepering beging, maar simpelweg omdat het kalifaat is opgehouden te bestaan. Dat ze tot inkeer zijn gekomen, is makkelijk te veinzen, maar tegelijk moeilijk te bewijzen. En toch zullen de meesten van de achthonderd Europese Syriëgangers vroeg of laat weer op straat komen te staan.

Niet de laatsten

De achthonderd IS-strijders die Trump naar Europa wil terugsturen zijn niet de laatst overgebleven Syriëgangers. Er is nog een onbekend aantal IS-strijders dat zich schuilhoudt in Syrië en Irak, of nog actief is in de strijd. Er zijn ook Europese IS-strijders gevangengenomen door de Iraakse en Syrische autoriteiten. Om hoeveel het precies gaat is onbekend. Daarnaast zijn er nog honderden Europese jihadisten actief bij andere groeperingen in Syrië, zoals het uit Al-Qaida voortgekomen HTS of het extremistische Jund al-Aqsa.

Lees ook:

Terug van de jihad. En dan?

Nederland maakt zich op voor de terugkeer van geharde IS-strijders nu de terreurgroep in Syrië en Irak terrein verliest. Wat staat die terugkeerders hier te wachten? Over het schipperen tussen een harde aanpak en de zachtere hand.

Trump wil dat Europa 800 IS-strijders overneemt, anders laat hij ze vrij

De Amerikaanse president Donald Trump wil dat Europa meer dan achthonderd gevangengenomen IS-strijders overneemt en hen gaat vervolgen. Dat laat hij weten in een serie tweets. Volgens Trump heeft Amerika zijn plicht gedaan tegen Islamitische Staat en is het tijd voor andere landen om hun steentje bij te dragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden