Koerden vrezen hernieuwde strijd

Turkije dreigt Koerdische militanten tot in Irak te achtervolgen. Koerden in de grote Turkse steden maken zich zorgen over hun veiligheid.

reportage

„De eigenaar van het internetcafé daar, die stond met zijn compagnon te praten. Hij vuurde eerst een scheldkanonnade af op alle Koerden”, zegt Cemal Kara. „Daarna wees hij naar de bakker aan de overkant van de straat. Hij zei dat ieder die bij hem koopt, op een indirecte manier de PKK steunt.” De 32-jarige Koerd komt uit het zuidoostelijke Diyarbakir, woont nu al dertien jaar in Istanbul en heeft in het zakencentrum van de stad een kantoor. Hij importeert goederen uit China.

Naar schatting woont 30 procent van alle Koerden in Turkije in de grote Turkse steden. In Istanbul alleen al is er een Koerdische populatie van een miljoen mensen. Ondanks de strijd tussen het Turkse leger en de PKK, waarbij in de afgelopen twintig jaar meer dan 30.000 dodelijke slachtoffers zijn gevallen, bleef het rustig in de steden waar Turken en Koerden naast elkaar leven.

Toch bestaat er angst dat de zaken er nu anders voor staan. Nadat het Turkse parlement gisteren groen licht gaf, komt het moment naderbij dat het gestamp van Turkse militairen binnenkort in de bergen van Iraaks Koerdistan te horen is. Turkije zou zich daarmee wreken op PKK-aanslagen van de laatste tijd, waarbij tientallen doden zijn gevallen aan Turkse zijde.

Sommige mensen achten de kans op strijd tussen Koerden en Turken in de steden groter, omdat de kans bestaat dat bij deze inval de Turkse verliezen groter zullen zijn dan bij eerdere invallen. De Iraakse Koerden hebben laten weten dat ze geen Turkse aanwezigheid in Noord-Irak zullen accepteren. En ze lijken de steun van de VS te hebben.

Cemal Kara ziet de sfeer in zijn eigen omgeving langzaam veranderen. „Er wordt nu echt op de Koerden gescholden als Turken met elkaar praten. Vroeger scholden ze op de PKK. Ik maak me zorgen, niet alleen voor mezelf maar voor mijn hele familie. We zitten in Istanbul en proberen een toekomst op te bouwen. Maar als er echt oorlog komt, kan niemand vertellen hoe het met de Koerden afloopt in de Turkse steden.”

In de vervallen huizen van de uitgaanswijk Beyoglu wonen meer Koerden die in de afgelopen jaren uit het Koerdische gebied zijn gemigreerd naar Istanbul. Elke doordeweekse dag, rond een uur of drie, lopen Koerdische vrouwen in traditionele kledij met in hun kielzog hun kinderen langs de hippe cafés in Beyoglu. Ze hebben dan de kinderen van school opgehaald en gaan naar hun armoedige huizen aan de rand van de wijk. „Als schoolgenoten van mijn zoon hem willen pesten, zeggen ze ’PKK’er, ga terug naar je grot’. Ik hoor dat soort verhalen heel vaak van andere moeders. Ik ben bang dat het een keer uit de hand loopt”, zegt een van de weinige vrouwen die enigszins Turks spreekt.

„Wat hebben we met politiek te maken? Ze moeten ons met rust laten”, vervolgt ze, maakt een afkeurend gebaar met haar hand en loopt door. De drie kinderen in versleten schooluniform volgen haar.

Oorlog komt dichterbij, en in de chaos van een oorlog kan van alles gebeuren. Dus ook een klopjacht op de Koerden in Turkse steden. Inan Ruma, verbonden aan de ODTU-universiteit in Ankara als deskundige op het gebied van internationale betrekkingen, was een van de eersten die voor een dergelijke ontwikkeling waarschuwde. Drie jaar geleden publiceerde hij een stuk in de Turkse pers waarin hij waarschuwde voor geweld in de Turkse steden.

Hij houdt vast aan zijn standpunt: „Koerdische nationalisten willen een groot Koerdistan stichten. Daar hoort ook het zuidoosten van Turkije bij. Het spreekt voor zich dat ook Koerden die dit project geen warm hart toedragen, slachtoffer worden van de handelingen van de nationalistische Koerden. Ze kunnen doelwit worden van geweld. Ze kunnen ook gedwongen worden om hun woonplaatsen te verlaten en zich te vestigen in het nieuwe Koerdistan.”

Ruma acht de kans klein dat Turkije grond zal kwijtraken aan Koerdische separatisten. „Maar”, zegt hij „De pogingen om het Koerdistan-project te verwezenlijken, kunnen de Koerden in de grote steden veel schade toebrengen. Daarom zou het verstandig zijn van Koerden die geen onafhankelijke staat willen, om zich nu al in duidelijke termen te distantiëren van de separatisten.”

Vooralsnog is er geen sprake van incidenten tussen de Turken en de Koerden in de steden. Maar nu het aantal Koerden in de steden groter wordt en zij nadrukkelijker aanwezig zijn op straat, worden de uitingen van nationalistisch extreemrechts wel krachtiger. Vooral op websites wordt de Koerdische cultuur aangevallen en krijgen de Koerden de schuld van vervuiling en straatcriminaliteit in de steden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden