Koerbagh verdient op zijn minst een Amsterdams steegje

GERRIT-JAN KLEINJAN

Hij mag dan misschien wel de meest radicale denker zijn die ooit leefde in Nederland, maar een straat is er nog nooit genoemd naar Adriaan Koerbagh. Om daar verandering in te brengen is historicus Bart Leeuwenburgh een handtekeningenactie gestart. Leeuwenburgh hoopt dat er in Amsterdam op zijn minst een steeg naar de tijdgenoot van Spinoza wordt vernoemd. "Er is niets in Amsterdam wat aan hem herinnert. Geen straatje, geen plantsoentje, niets. Het wordt tijd dat Amsterdam Koerbagh in ere herstelt."

Op 1668 hoorde Koerbagh in de martelkamer van het Amsterdamse stadhuis dat zijn rechterduim moest worden afgehakt en dat zijn tong moest worden doorboord. Ook moesten zijn boeken op de brandstapel. Leeuwenburgh: "De vrijheid van meningsuiting werd door Koerbagh verdedigd en door Amsterdam vertrapt. Het wordt tijd dat Amsterdam deze man excuses aanbiedt en hem zichtbaar maakt in de stad. Ik vind dat hij wel een plantsoen verdient. Maar ik denk dat Koerbagh zelf een steeg beter bij hem zou vinden passen."

Adriaan Koerbagh is volgens kenners de meest radicale vertegenwoordiger van de zogeheten vroege Verlichting in Nederland. De grote voortrekkersrol van de beweging wordt doorgaans toegeschreven aan een tijdgenoot van Koerbagh: Baruch Spinoza. "Maar Spinoza dreef zeker geen eenmansfirma in verlichte ideeën. Er bestond toen een heel netwerk van verlichtingsdenkers", aldus Leeuwenburgh.

Inmiddels heeft Leeuwenburgh zo'n tweehonderd handtekeningen verzameld. "Tot nu toe hebben vooral degenen ondertekend die geïnteresseerd zijn in het intellectuele leven van de zeventiende eeuw." Het valt Leeuwenburgh tegen dat er nog bijna geen Amsterdammers tussen staan. "Koerbagh was heel provocatief, dat is toch wel iets wat je associeert met Amsterdam. Hij was eigenlijk de Theo van Gogh van zijn tijd."

Onlangs ging Trouw met Leeuwenburgh, die een biografie schreef over Koerbagh, op zoek naar sporen van hem in Amsterdam. Er bleek weinig te herinneren aan de vrijdenker. "Echt, je verzint het niet", verzuchtte Leeuwenburgh tijdens de wandeltocht die uiteindelijk eindigde in de Amsterdamse rosse buurt. "Zowel het geboortehuis als het huis van waaruit hij werd begraven, is tegenwoordig een huis van lichte zeden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden