Koenders waarschuwt voor Russische luchtmacht

Een Russische gevechtstoestel bij een oefening in Servië Beeld ap
Een Russische gevechtstoestel bij een oefening in ServiëBeeld ap

De onaangekondigde vluchten van de Russische luchtmacht boven Europa zijn een gevaar voor de burgerluchtvaart, zegt minister Koenders. Hij eist een einde aan de oefeningen. Maar is dat een realistische eis?

Premier Rutte en Navo-baas Stoltenberg spreken vandaag in de parlementaire assemblee van het Noord-Atlantische bondgenootschap. Hoofdthema op de bijeenkomst is Rusland. Minister van buitenlandse zaken Koenders zette in het weekend al de toon door te waarschuwen voor het toegenomen aantal "onaangekondigde Russische vluchten in Europees luchtruim". Die vormen een gevaar voor de burgerluchtvaart en moeten stoppen, aldus Koenders. Zal zijn oproep effect hebben?

Eind oktober meldde de Navo dat de alliantie in 2014 al meer dan honderd keer Russische toestellen heeft onderschept. Dat is het drievoudige van heel 2013. De Russische luchtmachtpiloten houden geen contact met de Europese luchtverkeersleiding, dienen geen vluchtplan in en zetten hun transponders uit. Daardoor zien passagiersvliegtuigen hen niet aankomen.

Volgens het Kremlin is dat geen probleem: Russische piloten zijn goed getraind en botsen niet tegen andere toestellen aan. Toch gaat het soms maar net goed. Afgelopen maart moest een Zweeds passagiersvliegtuig plots uitwijken voor een frontaal naderend Russisch verkenningsvliegtuig.

Europese (oud-)politici en militairen waarschuwen geregeld voor de meer assertieve houding van Moskou, dat omwille van de Europese veiligheid een stap terug moet doen. Oost-Europese partners verwelkomen die analyse. "Wij zijn gewend aan deze vluchten", merkt het Litouwse Kamerlid Petrulis na de toespraak van Koenders op. "Voor West-Europa lijkt het iets nieuws, ze realiseren zich daar pas sinds de Oekraïne-crisis wat er gebeurt."

Wig in de Navo
Waarom doet Rusland dit? Mogelijk probeert president Poetin een wig tussen landen te drijven. Als de Navo niet altijd reageert, gaan de oostelijke lidstaten twijfelen aan de bondgenootschappelijke solidariteit. Maar hierin lijkt Poetin nog weinig succesvol. De Navo heeft het aantal straaljagers in de Baltische staten na de annexatie van de Krim juist verhoogd van vier naar zestien.

Rusland wil waarschijnlijk vooral tonen dat het een serieuze regionale macht is, die de Europese hegemonie van de Navo kan testen. Het meeste van wat Koenders aanduidt als 'Europees luchtruim' is volkenrechtelijk gezien internationaal luchtruim. Russische straaljagers hebben wel voor korte tijd Fins en Baltisch luchtruim betreden, maar meestal blijven ze buiten de lijn van de territoriale wateren. De Navo heeft delen van deze voor iedereen toegankelijke gebieden, zoals de Noordzee, opgedeeld in identificatiezones. Als een onbekend vliegtuig wordt waargenomen gaan bondgenootschappelijke straaljagers eropaf en blijven dreigend in de buurt.

Toen China vorig jaar een identificatiezone boven delen van de Oost-Chinese Zee instelde, reageerden de VS, Japan en Zuid-Korea verontwaardigd. Meteen werden militaire toestellen door het gebied gestuurd. Net als de Russen dienden ze geen vluchtplan in, hielden ze radiostilte en zetten de transponders uit. Het geopolitieke machtsspel om invloed in het internationale luchtruim wordt enig risico voor de burgerluchtvaart waard geacht.

Ook Poetin wil waarschijnlijk tonen dat Rusland een grote mogendheid is die vrijelijk in identificatiezones van andere landen mag vliegen. Het verhoogde aantal vluchten volgde op de ophoging van Navo-luchtpatrouilles boven de Baltische Zee in maart. Het voorlopige hoogtepunt in Russische luchtactiviteit vond plaats toen op 28 en 29 oktober de Navo 26 Russische toestellen onderschepte. Diezelfde dagen oefenden Amerikaanse nucleaire bommenwerpers in het Noordpoolgebied.

Het is onwaarschijnlijk dat Poetin naar de woorden van Koenders luistert. De militaire vluchten zijn voor het Kremlin een troefkaart in het gespannen machtsspel met de Navo.

Parlementaire assemblee van de Navo in Den Haag
Vandaag is de laatste dag van de parlementaire assemblee van de Navo, die dit jaar in Den Haag wordt gehouden. Alle lidstaten sturen een delegatie parlementariërs. Ook hoge militairen, ministers en wetenschappers zijn te gast, naast afvaardigingen van bijvoorbeeld Israël, Georgië, de Palestijnse gebieden en Oekraïne. Er wordt vergaderd en gestemd over rapporten en resoluties met adviezen voor de regeringen van Navo-lidstaten. Formele macht heeft de assemblee niet binnen de alliantie. Het is vooral een mogelijkheid voor parlementariërs van verschillende lidstaten om ideeën over defensie en veiligheidsbeleid te delen, het denken in andere landen te peilen en informele contacten op te bouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden