Koelemeijer schrijft alsnog over dode vriendin

Wie was Annette? Voorvoelde ze haar dood?

Het Griekse eiland Paros, zomer 1985. Een Nederlands meisje, Annette, verongelukt achterop de motor van een Griekse vriend. Het meisje was op vakantie met vijf vriendinnen. Onder hen was aanstaand schrijfster Judith Koelemeijer, net achttien, bleu en kakelfris uit het Zaanse Wormer. Tot het fatale ongeluk, in de nacht pal voor vertrek, hadden de meisjes zich feestend en dansend in het nieuwe leven na het eindexamen gestort, met Annette als aanvoerster.

"Er is die nacht iets kapot gegaan wat ik nooit heb kunnen helen", schrijft Koelemeijer op de eerste bladzijde van 'Hemelvaart'. "Al zou ik nog steeds niet kunnen zeggen wat er precies verloren ging. In al die tijd zijn er geen antwoorden gekomen, alleen maar nog meer vragen". Ruim twintig jaar later besluit ze over haar verongelukte vriendin een boek te schrijven, over wie ze was en over wat het ongeluk deed met de levens van haar dierbaren, waaronder dat van de schrijfster zelf. Maar er zijn ook twijfels: "Deugt het wel wat ik wil?"

Nu is Koelemeijer in 'Hemelvaart' niet iets heel ongewoons van plan. De herinneringen aan dode vrienden en verwanten beheersen de Nederlandse literatuur op dit moment. Eerder dit jaar kwam Dirk van Weelden nog met een roman over zijn vriend Martin Bril. Stephan Sanders publiceerde een memoir over zijn vriend Anil Ramdas. Koelemeijers verhaal over een vriendin die in de jaren tachtig verongelukte in Griekenland herinnert bovendien aan 'Lucifer', de omstreden derde roman van Connie Palmen. Palmen greep de dodelijke val van actrice Marina Schapers op het eiland Skyros aan voor een filosofische sleutelroman over een destructieve relatie, geïnspireerd op het vechthuwelijk tussen Schapers en componist Peter Schat. Wie in de buurt verkeert van schrijvers moet kortom op zijn tellen passen. Voor je het weet ziet er eentje een boek in je en word je na je dood vereeuwigd in je onmacht en ongeluk, zonder dat je daar nog enig weerwoord op kunt geven. Zo leidde de roman van Palmen tot boze reacties van vrienden van componist Peter Schat, die vonden dat de schrijfster hem onrecht had gedaan.

Het siert Koelemeijer daarom dat zij zich deze ethische vraag vooraf stelt, maar dat zorgt er ook voor dat hij het hele boek blijft knagen. We weten nu dat ze aarzelde, maar waarom schreef ze dit boek dan toch wel? Koelemeijer leest dagboeken en brieven van Annette. Ze mijmert over de twee gezichten van haar vriendin, die niet alleen een rusteloos feestbeest was maar ook zeer sociaal, hulpvaardig en idealistisch. Ze bezoekt Annettes ouders en broer, die later naar Griekenland trekken omdat ze het in Nederland niet meer uithouden. Ze spreekt met haar vriendinnen en met de Duitse studenten die bij het ongeluk betrokken waren. En ze grasduint in haar eigen herinneringen. Hoe ze na het ongeluk faalt in haar studie. Hoe ook zij naar Griekenland trekt en daar probeert rust te vinden.

Net als in 'Het zwijgen van Maria Zachea', haar succesvolle debuut, en net als in haar tweede boek 'Anna Boom' herschept Koelemeijer in 'Hemelvaart' dialogen en scènes uit de werkelijkheid alsof het een roman betreft. Ze doseert kunstig. Zo begint het boek met het ongeluk zonder dat daar dan alle details van worden prijsgegeven, die worden beetje bij beetje opgediend.

Het probleem is niet alleen dat Koelemeijer op dichte deuren stuit (zo willen haar vriendinnen niet veel kwijt), maar vooral dat ze zelf nergens echt doorpakt. Ze twijfelt over alles; over de gevoelens van Annette (voorvoelde ze haar dood?), over de oorzaken van haar eigen stuurloosheid als twintiger (kwam dat door het verlies of waren het gewoon de jaren tachtig?) en over de student die het ongeluk veroorzaakte (getergd door schuldgevoel of toch niet?). Ook een schrijver van non-fictie moet met personages aan de haal kunnen gaan. Er moet een groter verhaal te vertellen zijn, een verhaal dat alle opportunisme en toe-eigening goed maakt. Maar Koelemeijer houdt zich op de vlakte, in stijl, in de tekening van haar personages, maar ook in de schets van de rusteloze crisisjaren tachtig op de achtergrond. En zo houdt 'Hemelvaart' toch iets kleins en beperkts, bij momenten ontroerend en herkenbaar, maar nooit uitgroeiend tot de verontrustende tragedie die eigenlijk besloten ligt in dit drama van een meisje dat aan het begin van alles staat en dan in Griekenland de dood vindt.

Judith Koelemeijer: Hemelvaart. Op zoek naar een verloren vriendin. Atlas Contact, Amsterdam; 176 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden