Koekkoek: de bekende onbekende tekenaar van schoolplaten

Een blik onder de waterspiegel: kikkerdril op de bodem, een geelgerande watertor die naar boven zwemt. Marinus Adrianus Koekkoek maakte de bekende schoolplaat over het rijke waterleven 'In sloot en plas'. Hij hing in veel klaslokalen. Toch zijn zijn tijdgenoten Cornelis Jetses (1873-1955) en J.H. Isings (1884-1977) de bekendste schoolplatenillustratoren uit de vorige eeuw geworden. "Hij is de bekende onbekende schoolplatenillustrator van zijn generatie. Evenals bij zijn vakbroeders roept ook Koekkoeks werk nostalgische gevoelens op", vertelt Jacques Dane, hoofd Collectie & Onderzoek van het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam. Het museum laat in 'In sloot en plas' de originele olieverfschilderijen, aquarellen, tekeningen en schetsen zien van Koekkoek.

De reden dat Isings en Jetses zo bekend zijn geworden, is omdat ze jarenlang exclusief voor het onderwijs hebben getekend. "Koekkoek sloeg zijn vleugels verder uit en tekende daarnaast ook voor de wetenschap", aldus Dane. In 1918 trad hij in dienst van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden (het huidige Museum Naturalis), waarvoor hij de Ornithologia Neerlandica tekende: tussen 1922-1935 verschenen in vijf delen de 407 door Koekkoek getekende vogels. Internationaal gezien werd hij zeer gewaardeerd als vogel- en dierentekenaar.

Zijn beelden van een geënsceneerde wereld prikkelden de fantasie van de leerlingen. "Maar het is de vraag of Koekkoek dit effect met zijn werk voor ogen had." Rond de eeuwwisseling ontstond het 'biologisch reveil' van Eli Heijmans (1861-19114) en Jac. P. Thijsse (1865-1945). Deze twee onderwijzers wilden de natuur dichter bij de mensen brengen. Zo zou de mens er ook respect voor krijgen. Het tijdschrift 'De levende natuur', waar Koekkoek ook voor schreef en tekende, was hiervan het resultaat.

Koekkoek tekende 36 schoolplaten. Voor de serie 'Buiten ons land', met exotische dieren uit andere continenten -leeuwen, giraffen en zebra's- trok hij zich terug in het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie om naar de daar opgezette dieren te kijken.

Vanaf de tweede helft van de jaren zestig verdwenen de schoolplaten uit de klaslokalen. "Diaseries en schooltelevisie namen de taak van de statische schoolplaten over", verklaart Dane. De platen van Koekkoek zijn inmiddels collectors items geworden. "Handelaren bieden in winkels en op internet massa's schoolplaten aan. De prijzen lopen nogal uiteen. 'In sloot en plas' en 'Het Naarder meer' zijn geliefd."

t/m 8 januari, 2011. In sloot en plas, leven en werk van illustrator M.A. Koekkoek. Nationaal Onderwijsmuseum, Nieuwemarkt 1a in Rotterdam. Meer informatie: tel. 010 - 2170379 en www.onderwijsmuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden