Koekjestrommelland

Honderdduizend gulden voor een verwoest leven. Nederland kan soms zo beschamend armoedig zijn in zijn gebaren. Alsof we nog steeds in de slavenhandel actief zijn en automatisch de laagste prijs voor een leven bedingen. Nederland Koekjestrommelland. De koekjestrommel waar generaties immigranten met verbijstering naar zitten te kijken - één koekje bij het ene kopje koffie en nog één koekje bij het tweede en laatste - heeft ons rijk gemaakt. Nooit een touwtje weggooien. Of een elastiekje. De kreukels uit het cadeaupapier gladstrijken, het papier netjes opvouwen en opbergen, voor als het eens te pas komt. En als er fouten worden gemaakt die een man en zijn gezin verpletteren, dan wordt er een fooi compensatie gegeven ter grootte van een droog mariakaakje. ,,Hans, wat denk je, zou hij genoegen nemen met 75 000 gulden?'' ,,Bram, laten we er honderdduizend gulden van maken, dan zijn we van het gezeik af.'' Honderdduizend gulden. In Amsterdam kan je er net een kamer met balkon voor kopen of een piepklein stukje tuin met een schuurtje. Voor een ton koop je er geen woning en ook geen halve.

Johan Wilman heeft genoegen genomen met honderdduizend gulden. Het was hem, rechtgeaard Nederland als hij is, immers 'niet om het geld te doen', heeft zijn echtgenote verzekerd. Hij is geen Amerikaan die werd bijgestaan door een advocatiaanse bloedhond die de strot heeft opgezocht van de achtereenvolgende ministers van binnenlandse zaken.

Nee, de Rotterdamse ingenieur wilde worden gerehabiliteerd. Wilman wilde dat zijn naam werd gezuiverd van een wel heel ernstige kwalificatie die een halve eeuw geleden in zijn dossier bij de Nederlandse geheime dienst werd opgetekend: 'staatsgevaarlijk communist'. Hij is het nooit geweest en wilde dat de overheid toegaf dat hij in de jaren vijftig ten onrechte daarvan is beschuldigd. De overheid heeft het toegegeven. Vijf jaar geleden was ze niet zo ver. Het aanbod van Dijkstal luidde toen: vijftigduizend gulden, geen rehabilitatie. Wilman vocht door en 'won'.

Wat hij van dat winnen vindt, kan hij zelf niet zeggen, hij is een oude man (78) en herstelt van een hersenbloeding. Door de foute aantekening in het dossier werd hij keer op keer afgewezen voor banen. Niet alleen bij de overheid, maar ook bij andere bedrijven, omdat de BVD het 'staatsgevaarlijk communist' doorroddelde naar werkgevers. Wilman wilde van het destructieve etiket af omdat hij geen communist was. Hij werd 'ten onrechte beschuldigd' heet het in alle krantenverslagen. 'Beschuldigd' is de term die wordt gebruikt, alsof communist een vorm van crimineel gedrag is. Communist, incestpleger, verkrachter, kinderlokker. Je kon er blijkbaar van worden 'beschuldigd' communist te zijn. Het geeft aan hoe zwak de cultuur van politieke discussie is in Nederland. Dat er fundamenteel van mening kan worden verschild over de grondslagen van de maatschappij en dat een discussie en strijd over grondslagen een vorm van beschaving is en niet van criminaliteit, ontgaat de verslaggevers over de zaak-Wilman blijkbaar.

En dan dat 'ten onrechte'. Nederland hanteerde 'Berufsverbote' tegenover politiek andersdenkenden: met de staatsveiligheid als argument werden carrières gefnuikt. Voor Wilman die ten onrechte in de categorie radicale politieke tegenstanders terecht kwam, is er genoegdoening. Terecht. Maar de anderen, van wie de BVD 'terecht' in het dossier schreef dat zij communist, anarchist, pacifist of wat voor 'engs' ook waren? Blijkbaar was het indertijd vanzelfsprekend dat zij Berufsverbote kregen. En blijkbaar vindt de samenleving dat nog steeds. Want voor de 'echte' politieke 'engerds' van toen, van wie het BVD-dossier 'klopte', is er geen genoegdoening voor gedwarsboomde levens. Stel je voor zeg, vrijheid van meningsuiting en politieke organisatie, met terugwerkende kracht. Te kostbaar voor binnenlandse zaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden