Koekhappen is zó 2014, maar wat moeten ze straks?

Willem-Alexander broedt op een nieuwe, eigentijdse viering. 'De koning moet wel aanraakbaar blijven.'

Dit staat al wel vast: morgen wordt Koningsdag voor het laatst gevierd zoals Nederland dat met koningin Beatrix jarenlang gewend was. Maar hoe de dag er vanaf volgend jaar precies uit gaat zien, is nog onbekend. Volgens ingewijden wordt over de nieuwe opzet door koning Willem-Alexander en zijn staf nog druk gebrainstormd.

De koning en zijn familie leggen morgen bezoeken af aan De Rijp en Amstelveen. Deze Noord-Hollandse plaatsen zouden vorig jaar al bezocht zijn door koningin Beatrix als niet de troonswisseling daartussen was gekomen.

Kort geleden liet Pieter van Vollenhoven in het royalty-programma 'Blauw Bloed' doorschemeren dat Koningsdag 2015 een andere invulling gaat krijgen. Zo zou straks niet meer de hele familie aanwezig zijn. De prinsesjes zijn morgen al niet van de partij en het is nog de vraag wat in later jaren hun rol in de viering wordt.

Voor de nieuwe koers zijn verschillende redenen. In de eerste plaats wil Willem-Alexander op een eigentijdse manier invulling geven aan deze nationale feestdag, zoals zijn moeder in 1980 afstapte van het jaarlijkse defilé langs Paleis Soestdijk. Beatrix zocht een moderne, minder statische manier om contact te krijgen met het Nederlandse volk.

Nu, ruim dertig jaar later, is het logisch dat Willem-Alexander weleens wat anders wil dan meedoen aan oud-Hollandse spelletjes. Hoewel, in tegenstelling tot wat velen denken, de familie pas twee keer heeft hoeven koekhappen, is het enthousiasme voor dit type bezigheden danig gedaald. Een dieptepunt was 2012, toen Willem-Alexander moest meedoen aan een wedstrijd wc-pottengooien. Zelf erkende hij na afloop dat hij dit met enige schaamte had gedaan.

Niettemin waren deze evenementen een doorslaand succes die duizenden enthousiaste mensen trokken. Alles ging goed tot de aanslag van Karst T. in Amersfoort in 2009, waarbij zeven toeschouwers de dood vonden. Deze actie van een eenling legde de kwetsbaarheid bloot van een bezoek van de koninklijke familie aan een openbare gelegenheid. En hoewel de familie nooit blijk gaf te buigen voor geweld, speelt veiligheid een steeds indringender rol bij grootschalige publieke optredens.

Dat volgend jaar hoogstwaarschijnlijk wordt afgeweken van de traditionele viering wordt door verschillende Oranjeverenigingen in het land betreurd, hoewel ze ook begrijpen dat dingen soms veranderen. De vraag is nu hoe de viering dan wel zou kunnen.

De Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen (KBVO) heeft er bij de staf van de koning sterk op aangedrongen op die dag toch minstens één gemeente met een bezoek te vereren. Aanvullend zouden Willem-Alexander en Máxima de middag voor Koningsdag een concert kunnen bezoeken in de hoofdstad van de provincie in kwestie. De bezoekers van dat concert zouden kunnen bestaan uit mensen die net een lintje hebben gekregen.

Is het toeval dat het koninklijke echtpaar dit jaar is afgeweken van de traditie om het Koninginnedagconcert te houden op Paleis Noordeinde voor een select gezelschap? Op 8 april was dit concert in de Philharmonie in provinciehoofdstad Haarlem.

Terugkeer naar het defilé van koningin Juliana wordt uitgesloten. In het interview vlak voor de inhuldiging vorig jaar zei de koning dat dit 'niet meer van deze tijd' is. Ook de oud-voorzitter van KBVO, Michiel Zonnevylle, vindt een terugkeer naar het defilé een slecht idee. "Laat dat een mooie herinnering blijven aan de tijd dat Juliana onze koningin was."

Ook een tuinfeest zoals de Britse vorstin elk jaar op Buckingham Palace geeft met zo'n vijfduizend bezoekers spreekt Zonnevylle niet aan. Hij vreest dat hierdoor toch een select publiek, de hoogwaardigheidsbekleders, hier prominent aanwezig zullen zijn. De koninklijke familie moet volgens hem 'aanraakbaar' blijven voor het gewone volk. "Het moet geen tv-monarchie worden."

DE VERDIEPING 8|9

Koningsdag als seculiere religie

undefined

Femmy Otten

"Ik wilde hem juist geen glimlach geven, omdat hij al zo vaak met een lach wordt neergezet", vertelt de jongste van de drie geselecteerde vrouwen, Femmy Otten.

Zij bouwde haar schilderij op uit heel veel dunne olieverflagen, op een gladgeschuurd wit linnen doek. Uit al die lagen moest uiteindelijk het gezicht opduiken dat ze goed genoeg vond. Otten (1981) over de man die ze neerzette: "Ik weet nog steeds niet wat ik in hem zie. Dat is een goed teken."

Het moeilijkste was, zoals gewoonlijk bij haar: "Het wachten tot het moment dat het goed komt. Dat is op tijd gekomen."

Want de drie kunstenaars stonden wel onder druk van een deadline. Vóór de eerste Koningsdag moest het af. Met Willem-Alexander hebben ze het niet over het resultaat gehad. Hij liet het Mondriaan Fonds vrij in de selectie van de kunstenaars en ook het eindresulaat zag hij gisteren pas voor het eerst via de media.

undefined

Rineke Dijkstra

De foto van koning Willem-Alexander die ze inleverde is een van de vele die ze van hem maakte met een oude platencamera. Dat betekende dat elke opname nogal lang duurde.

Rineke Dijkstra (1959): "Ik vond dat spannend. Hij nam de tijd, hij was ontspannen en vriendelijk."

Wat ze wilde, was zijn ontspannen en vriendelijke kant in overeenstemming brengen met de autoriteit van zijn functie.

Verwacht mag worden dat deze foto het meest zal opduiken in rechtszalen, gemeentehuizen en ambassades, waar staatsieportretten worden opgehangen.

Alle drie de kunstenaars dienden er rekening mee te houden dat hun werk makkelijk te reproduceren moest zijn. De rechten op het beeld zijn trouwens in één keer afgekocht door de Rijksvoorlichtingsdienst. Alle drie ontvangen eenmalig 75.000 euro.

Op de foto van Dijkstra maakt het bovenlichaam van de koning een subtiele twist. Dat deden de oude meesters ook vaak in hun portretschilderijen.

undefined

Iris van Dongen

"Ik wilde hem een soort Mona Lisa-glimlachje geven. Vrolijk, maar ook terughoudend", zegt Iris van Dongen over haar portret.

Naast de poseersessies baseerde Van Dongen (1975) haar tekening van pastel, gouache en geperst houtskool op foto's die ze van de koning maakte met sterk zijlicht. Wat ze het moeilijkste vond? "Dat is altijd een gezicht neerzetten. Maar ik was tevoren al veel met zijn gezicht bezig gegaan." Uiteindelijk is het ook een praktisch vak, legt ze uit: "Je zet hem neer, je gaat aan de slag en dan portretteer je hem."

In twee eerste schetsontwerpen liet ze Willem-Alexander de ene keer vriendelijk kijken, de andere keer formeel in een statige pose. Het eindresultaat ligt er tussenin. Bij Iris van Dongen staat de koning in donker pak tegen een lichte, abstracte achtergrond.

Het marine-uniform dat hij droeg op een van haar twee eerste schetsen heeft ze weggelaten, als 'niet relevant'. Teun Lagas

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden