Koekhappen en zaklopen - kan dat nog wel?

Hoe ziet Koninginnedag - of Koningsdag - er in de toekomst uit? Trouw vroeg het zes, sterk van elkaar verschillende, mensen. Hun advies: Hou het Hollands.

De royaltykenners zijn het er dit jaar over eens: dit is niet de Koninginnedag waarop Beatrix haar troonsafstand aan zal kondigen.

Dat is nogal eens anders geweest de afgelopen jaren. De tegenslagen die de vorstin te verwerken kreeg - de aanslag in Apeldoorn (2009) die acht levens eiste, de door de 'Damschreeuwer' veroorzaakte chaos rond de Nationale Dodenherdenking in 2010 en het skiongeval van haar zoon Friso - zijn zowel als argumenten voor als tegen haar abdicatie gebruikt.

Of Beatrix nu aanblijft of niet: haar opvolgers staan klaar. Achter de schermen zijn kroonprins Willem-Alexander en zijn vrouw Máxima druk bezig met de inrichting van hun koningschap. Dat zal ook gevolgen hebben voor de viering van Koninginnedag. Het feest lijkt een ideale gelegenheid om te laten zien hoe zij de monarchie invullen.

Is de vorm van het feest aan vernieuwing toe? Koekhappen en zaklopen, kan dat nog wel? Trouw maakte een ronde: hoe ziet u de toekomst van Koninginnedag voor zich?

We moeten het niet op zijn Brits gaan doen
Michiel Zonnevylle, voorzitter Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen

"De kracht van Koninginnedag is de aanraakbaarheid van de koninklijke familie. Op deze dag begeeft Hare Majesteit de Koningin zich tussen de gewone mensen.

"Die aanraakbaarheid is ook wat dit feest onderscheidt van de feesten van vorstenhuizen in andere landen. We moeten het niet op zijn Brits gaan doen, met tuinfeesten die enkel voor genodigden toegankelijk zijn.

"Het is denkbaar dat er elementen aan het feest worden toegevoegd en zullen verdwijnen. De Oranjebond filosofeert al jaren over de vorm die Koninginnedag zou moeten krijgen bij een eventuele troonsafstand van de vorstin. Die ideeën hebben wij uiteengezet tijdens het periodiek overleg met de koninklijke secretariaten.

"Een van onze plannen is om het feest meer te concentreren op de dag die eraan vooraf gaat. Op 29 april kan er dan een werkbezoekje worden georganiseerd en is er 's avonds in de provinciehoofdstad een concert, speciaal voor de mensen die een lintje hebben gekregen. En op 30 april in de ochtend brengt de koninklijke familie een bezoek aan een gemeente, zoals dat nu ook gedaan wordt.

"Wat mij opvalt aan de bezoeken aan gemeenten, is dat iedere plaats wel weer een eigen, verrassende draai aan het programma weet te geven. Het programma binnen de gemeentes moet vooral op lokaal niveau worden bedacht. Maar nogmaals, de essentie van Koninginnedag is dat de familie tussen ons in staat."

Het feest mag blijven, maar de koningin moet eruit
Anjo Clement, voorzitter Nieuw Republikeins Genootschap

"Koninginnedag is een sluw gevolg van een actie om goodwill te creëren. De losbandige koning Willem III had de Oranjes een slechte naam bezorgd. Om die wat op te poetsen, trok koningin Emma met haar babytje Wilhelmina het hele land door. Vervolgens bedacht ze Koninginnedag: een vrije dag in een tijd waarin nog geen vakantie bestond.

"Het Nieuw Republikeins Genootschap heeft niets tegen het feest zelf, want dat voorziet gewoon in een menselijke behoefte. Nederland heeft recht op zo'n dag. Het gaat ons om de link met het ongekozen staatshoofd. Het is een feest voor de koningin, niet voor Nederland.

"In veel landen wordt onafhankelijkheidsdag gevierd. Zoiets vind ik veel mooier. Je zou de Nederlandse onafhankelijkheidsdag vast kunnen stellen op 23 januari 1579, toen de Unie van Utrecht getekend werd. De Nederlandse gewesten besloten gezamenlijk om de Spanjaarden te verdrijven en er werden een aantal staatskwesties bedisseld. Dat moment zou je als de geboorte van Nederland kunnen zien.

"De kleur oranje mag blijven, als het aan ons ligt. Aan de vorm van het feest hoeft volgens mij niet zo veel veranderd te worden, alleen moet die koningin eruit. Je ziet hoe het er nu aan toe gaat in de plaatsen die Beatrix bezoekt. Er mag geen alcohol meer worden geschonken. Alle auto's worden verwijderd uit het centrum. Er worden preventieve huiszoekingen verricht. De positie van de koningin staat het feestvieren danig in de weg."

Koninginnedag hoeft niet te veranderen
Sywert van Lienden, initiatiefnemer jongerenbeweging G500

"De G500 heeft geen mening over het koningshuis of over Koninginnedag, omdat wij ons primair richten op generatievraagstukken. We richten ons niet, of nog niet, op staatsrechtelijke kwesties.

"Zelf ben ik niet negatief over de vorstin. Zij doet haar werk goed, haalt orders binnen voor ons land en heeft de gave om mensen te binden. Koninginnedag is gewoon een feest. Dat mag wat mij betreft zo blijven. Het past ons niet een militaire parade te houden zoals ze dat in Frankrijk doen op 14 juli. Een kwartje verdienen op de vrijmarkt, dat vind ik typisch Nederlands. Daarin zie je de koopmansgeest terug."

Maak er een feest met een Hollands thema van, zoals water of kaas
Reinildis van Ditzhuyzen, historica en Oranjekenner

"Koninginnedag of 'Koningsdag' - want daar stevenen wij op af -, moet een volksfeest zijn, een natuurlijke tegenhanger van het staatsfeest Prinsjesdag. De koning ontmoet de burger - dat is een aanmoediging richting het volk. Willem-Alexander zal niet teruggaan naar het defilé van zijn grootmoeder, dat heeft gewoon zijn tijd gehad. Het aantal aanwezigen tijdens de viering zal ook worden uitgedund. Niet meer met de hele familie op pad, misschien komt prinses Amalia nog mee.

"Mijn voorstel is om Koninginnedag elk jaar een nieuw thema te geven, steeds iets waar Nederland in uitblinkt. Kaas, water, design, bloemen - noem maar op. Als 'water' dan het thema is, kan het feest bijvoorbeeld plaatsvinden bij de Afsluitdijk.

"Mensen mogen dan zelf ideeën insturen over hoe de dag kan worden ingevuld. Het moet een zinvolle bijeenkomst zijn, met iets meer inhoud dan nu, maar met behoud van de gezelligheid.

"Er wordt heel vaak neerbuigend gedaan over Koninginnedag. Het zou oubollig zijn, en dat koekhappen en zaklopen is natuurlijk ook enorm ouderwets. Toch moet men niet onderschatten hoe dit feest door de mensen wordt beleefd.

"Het volk wil de Oranjes gewoon heel graag zien. Overal waar zij komen, staan de mensen rijen dik. En als die mensen eenmaal een Oranje de hand hebben geschud, dan wassen ze bij wijze van spreken een maand lang hun handen niet meer."

Hier wordt gefeest op straat. Argentijnen doen dat niet Jonatan Alvarado, Argentijn en zanger
"Toen ik mijn eerste Koninginnedag meemaakte, woonde ik nog maar twee weken in Nederland. Dat was best een schok, maar ook heel leuk. Ik woon in Amsterdam, dus met Koninginnenacht ben ik natuurlijk met vrienden naar de Wallen geweest. Zo'n wild feest heb ik nog nooit meegemaakt. Op Koninginnedag zelf moest ik werken in een strandtent, geloof ik - daar kan ik me dus niet meer zo veel van herinneren.

"Het is contrast met feesten in Argentinië is heel groot. Ja, er wordt bij ons ook wild gefeest, maar dat vindt altijd plaats achter gesloten deuren. Buenos Aires heeft een berucht nachtleven. Parades, concerten, de musea zijn gratis en dag en nacht geopend.

"Maar hier in Nederland wordt gefeest op straat! Overal dj's, muziek en alcohol. Argentijnen zouden zich daar voor schamen. Het heeft mijn ogen geopend. Zo kan het ook, dacht ik. Het is een heel vredig en tolerant feest.

"Ik denk niet dat Koninginnedag 'Argentijnser' zou moeten worden. Al zou het leuk zijn als er tijdens Koninginnedag wat parrilla's (Argentijnse barbecues - MK) zouden komen. Dan kunnen de Nederlanders kennis maken met onze vleescultuur. We hebben ook lekkere koekjes en zoetigheden, trouwens."

Op Koninginnedag krikken Oranje's hun imago op
Marieke de Vries (NOS) , scheidend verslaggever koninklijk huis
"Je begrijpt dat ik in mijn rol als NOS-verslaggever niet zomaar mijn mening kan geven. Die heb ik ook niet. Ik zou niet weten wat er aan Koninginnedag zou moeten veranderen. Het is een bijzondere mix van moderne en ouderwetse cultuur.

"Ik kan niet in de hoofden van Willem-Alexander en Máxima kijken. Er is nauwelijks iets bekend over hoe zij het aan zullen pakken. We weten alleen dat, als het aan Willem-Alexander ligt, het bij Koninginnedag blijft en de naam niet zal veranderen in 'Koningsdag'. Het blijft ook 30 april.

"Hoe lang dit format nog houdbaar is? Lang, denk ik. De Oranjes zijn zich ervan bewust dat het feest hun veel gebracht heeft. Steeds als het koninklijk huis op z'n gat lag door schandaaltjes, was het de Koninginnedag waarop de familie haar imago kon opkrikken. Zie de manier waarop Máxima is ingezet toen zij zich had verloofd met Willem-Alexander; ze werd meteen op sleeptouw genomen. Allemaal pr.

"De koninklijke familie geeft niet op. Na het drama in Apeldoorn in 2009 vroeg iedereen zich af hoe het volgend jaar zou gaan. Afgezien van de verscherpte veiligheidsmaatregelen zijn ze gewoon doorgegaan op de oude manier. Zelfs na het ongeval van prins Friso: op 30 april is Beatrix er weer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden