...kocht de ketchup-koning een kroonluchter

Het is aan niets te zien, maar dat de St. Salvatorkerk in het Duitse Kallstad zo'n opvallende kroonluchter heeft, is toch echt te danken aan het succes van Heinz-ketchup.

In 1886 bezocht ketchup-koning Henry John Heinz uit Pittsburg de kerk in Kallstadt, een plaatsje ten westen van Mannheim aan de huidige Deutsche Weinstraße.

Zijn vader was er geboren. Als jonge handwerksman zag deze Johann Heinrich zijn kansen op een fatsoenlijk bestaan snel slinken. Er kwamen fabrieken, het werk werd gemechaniseerd. In een verzoek aan de regionale autoriteiten om uitreispapieren schrijft hij: ,,Ik heb reeds lang ingezien dat ik hier geen bestaan kan opbouwen (...) en omdat ik niet als bedelaar wil eindigen, heb ik besloten naar Amerika te gaan.'' Hij is een van de 2801 geregistreerde emigranten uit de Pfalz die zich tussen 1 oktober 1839 en 30 september 1840 in de havensteden Bremerhaven, Hamburg en Le Havre inscheepten.

Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan vond hij in de buurt van Pittsburgh (Pennsylvania) een baan als steenbakker. In de familieverhalen wordt hij beschreven als 'een reus van een kerel' en als 'zorgzame vader'. Uit zijn huwelijk met de eveneens Duitse emigrantendochter Anna Margaretha Schmitt werd op 11 oktober 1844 een zoontje geboren dat de namen van zijn vader kreeg-alleen in omgekeerde volgorde én veramerikaanst. Hij ging als Henry John door het leven.

Zijn ondernemersgeest bleek al vroeg: als achtjarig jongetje verkocht hij zijn zelfverbouwde groenten. Uiteindelijk groeide Henry John Heinz uit tot eigenaar van een concern dat zijn expansie en faam in de eerste plaats dankt aan de volgens geheim recept bereide en in doorzichtige glazen flessen bewaarde catsup of ketchup, de Amerikaanse variant op de al langer bekende 'Ke Tsiap', een Aziatische saus. Het succes lag biet alleen aan de smaak of de kleur. Als een van de eerste ondernemers van zijn tijd waagde Heinz zich aan nieuwe reclame-uitingen, zoals lichtreclames op Times Square in New York, of door middel van slogans als '57 varieties'.

Heinz was niet de enige beroemde Amerikaan met Duitse wortels. Een op de vijf Amerikanen heeft Duitse voorouders en onder hen zijn nogal wat prominenten. Van voormalig minister Henry Kissinger is algemeen bekend dat hij uit Fürth afkomstig is (hij volgt nog steeds nauwgezet de verrichtingen van de plaatselijke voetbalclub). De 'uitvinder' van de spijkerbroek, Levi Strauss, heeft zijn roots in het Frankische Buttenheim. Minister van defensie Donald Rumsfeld komt van origine uit Sudweyhe bij Bremen en zelfs Elvis Presley is van Duitse herkomst: de familie Pressler komt oorspronkelijk uit Niederhochstadt bij Landau. Voormalig president Hoover heeft zijn basis in de Huberhof in Ellerstadt.

Vooral in de eerste helft van de negentiende eeuw ontvluchtte een groot aantal Duitsers hun vaderland: verslechterende woon-, werk- en leefomstandigheden, politieke vervolging en tevens de verlokkende berichten uit het land van de onbegrensde mogelijkheden deden jaarlijks duizenden Duitsers scheep gaan om de oversteek én het avontuur te wagen.

Ketchup-koning Henry John Heinz bleef zeer geïnteresseerd in het land van zijn (voor-)ouders. Hij bezocht Duitsland in 1868. Toen hij in 1886 weer ging, kwamen zijn vrouw Sarah en kinderen mee op een drie maanden durende reis naar de Heimat van zijn vader. In Heinz' reisverslag staat vermeld dat het gezin in de zomer van 1886 in Bad Dürkheim arriveerde, waar in een hotel kamers werden geboekt. Het landschap tussen linker Rijnoever en Pfülzer Wald maakte grote indruk: ,,De hele omgeving bestaat uit wijngaarden, zover het oog reikt: het lijken wel bossen! Dit landschap is het mooiste dat we ooit hebben gezien.''

In Neustadt ontmoetten ze de kinderen van zijn vaders zuster die hun Amerikaanse familieleden uitnodigden om ook naar het nabijgelegen Kallstadt te gaan. Daar woonden nog andere leden van de 'Heinz-dynastie' en bovendien was het immers de geboorteplaats van H.J. Heinz' vader. De ketchup-koning tekende aan: ,,Augustus 1886, Kallstadt. We komen aan bij het huis aan de Hebengasse 21, vaders geboortehuis. Wij zijn erg ontroerd. Vierenzeventig jaar geleden is vader hier geboren, in dit grote huis uit de zestiende eeuw. Een grote, open binnenplaats leidt naar de tuin en naar de wijnkelder. Thans woont hier Georg Heinz, mijn neef. Ik sliep als een roos in dit oude huis. Ik werd 's ochtends wakker en voelde mij gelukkig. Veel familieleden kwamen kennismaken: ik telde er meer dan honderd!''

Een oude zitbank, ooit gemaakt door zijn grootvader, kreeg H.J. Heinz als cadeau mee naar het verre Pittsburgh. Maar hij liet ook een geschenk in Kallstadt achter: de protestantse kerk ontving een kostbare kroonluchter. ,,Ik had nog iets goed te maken tegenover mijn moeder'', moet Henry John Heinz hebben gezegd. ,,Zij had liever gezien dat ik predikant was geworden...!''

Toen hij op 14 mei 1919 stierf, had hij een bedrijf meer dan vijfentwintig vestigingen met duizenden werknemers in diverse landen, mocht hij zich onder meer hofleverancier van het British Empire noemen en was meervoudig miljonair.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden