Knieval Chesterfield splijt tabaksfront

LOS ANGELES - Big Tobacco, Amerika's machtige sigarettenindustrie - met een jaaromzet van vijftig miljard dollar - is in paniek. Liggett & Meyers, producent van Chesterfield, heeft de ban gebroken. Het gesloten tabaksfront tegen de fanatieke anti-rooklobby in de VS vertoont voor het eerst een scheurtje. Of een fikse kloof, dat moet nog blijken.

JOOP BOUMA

Liggett, een kleine sigarettenproducent met een marktaandeel van twee procent, heeft tot verbijstering van de grote tabaksfabrikanten een regeling getroffen met de 22 Amerikaanse staten die rechtszaken tegen de industrie hebben aangespannen. In ruil voor vrijwaring van processen, geeft Liggett in het openbaar toe dat roken verslavend is en longkanker en hartproblemen kan veroorzaken.

Tot dusver heeft de industrie deze bijverschijnselen publiekelijk altijd ontkend. Drie jaar geleden tijdens een hoorzitting door het Amerikaanse Congres verklaarden directieleden van tabaksbedrijven nog onder ede dat zij niets wisten van de gezondheidsbedreigende effecten van roken. Er lopen inmiddels wat zaken wegens meineed tegen deze managers.

Liggett is diep door het stof gegaan voor de deal met de staten. Het bedrijf zal voortaan op de pakjes Chesterfield melden dat roken levensgevaarlijk is. Verder betaalt Liggetts eigenaar Bennett LeBow 25 miljoen dollar ineens aan de staten, die sinds vorig jaar proberen de extra kosten voor de gezondheidszorg door roken, te verhalen op de tabaksindustrie. De komende 25 jaar staat Liggett een kwart van de winst af voor de bestrijding van ziekten die door roken ontstaan. Liggett maakte vorig jaar overigens maar acht miljoen dollar winst.

De fabrikant zal aan de staten ongeveer dertig belastende documenten beschikbaar stellen over de pogingen van de eendrachtig samenwerkende sigarettenindustrie met uitgekiende advertentiecampagnes jongeren tot roken aan te zetten. Ook zal Liggett informatie verstrekken over de manier waarop de tabaksindustrie jarenlang met succes de verslavende werking van nicotine heeft kunnen ontkennen. Ten slotte zal het bedrijf desgewenst eigen personeel in rechtszaken laten getuigen tegen de collega-tabaksproducenten.

De overeenkomst wordt gezien als een doorbraak in de juridische strijd tegen de industrie.

“De ratten verlaten niet alleen het zinkende schip, ze beginnnen elkaar nog te bijten ook”, zei Michael Moore, advocaat van de staat Mississippi, die in de Amerikaanse hoofdstad deelnam aan de onderhandelingen met Liggett. Mississippi is de eerste staat die de tabaksindustrie voor de rechter daagt. Juist vorige week maakte een rechter de weg vrij voor dat proces. De zaak staat in juni op de rol. Daarna volgen Florida (augustus) en Texas (september). In alle gevallen gaat het om miljardenclaims.

- Vervolg op pagina 6

Tabaksindustrie in het nauw VERVOLG VAN PAGINA 1

De grote tabaksproducenten proberen intussen uit alle macht de openbaarmaking van de kennelijk nogal gevoelige documenten te voorkomen. Het nieuws over de deal was nog maar enkele uren oud, of Big Tobacco had bij de federale rechtbank in Winston-Salem, North Carolina, thuisstaat van R.J. Reynolds Tobacco Co., al om een gerechtelijk ingrijpen gevraagd.

De maker van Chesterfield mag vertrouwelijke strategische documenten van de sigarettenproducenten niet openbaar maken zonder toestemming van de overige partijen, zo stellen zij. De rechter heeft verspreiding van de cigarette papers voorlopig opgeschort.

Op Wall Street daalden de koersen van de tabaksfabrikanten direct nadat de deal bekend werd. Het aandeel Philip Morris, vorige week nog 139 dollar waard, zakte gisteren tot 116 dollar.

Vorige week al waren er geruchten dat de tabaksproducenten een settlement, een regeling wilden met de staten. Vooral marktleider British American Tobacco Company zou geïnteresseerd zijn in een schikking. BAT gaf vorig jaar 100 miljoen dollar uit aan rechtszaken, een stijging van 65 procent met het jaar ervoor. En het bedrijf heeft nog een baaierd aan rechtszaken in het vooruitzicht.

Ook de andere grote producenten zouden voelen voor een deal. Maar eerder deze week ontkende Daniel Donahue, vice-president van R.J.Reynolds (producent van Camel en Winston), dat er sprake zou zijn van de wens tot een minnelijke regeling. “Ik heb er over gelezen in de kranten, ik ben bij deze firma verantwoordelijk voor de rechtszaken rond aansprakelijkheid en ik kan met zekerheid zeggen dat wij niet betrokken zijn bij een regeling”, zei hij tegen Trouw.

Niemand

Bij RJR gelooft niemand in een regeling, omdat bij de rechtszaken in de VS te veel partijen betrokken zijn. Niet alleen staten, maar ook particulieren en belangengroepen hebben processen lopen.

Sinds 1954 zijn er talloze pogingen ondernomen de industrie verantwoordelijk te stellen voor de gezondheidsschade door roken, maar de resultaten waren tot dusver niet echt indrukwekkend. De rijke sigarettenproducenten wisten elke aanval te pareren. Een omslag kwam er pas in juni vorig jaar, toen een rechtbank in Florida de nabestaanden van een vrouw die aan longkanker was overleden, 750 000 dollar toekende. De industrie ging tegen dat vonnis in beroep. De zaak loopt nog.

Hoewel veel van de informatie die Liggett zal openbaren al druppelsgewijs bekend is geworden - ex-werknemers van de sigarettenindustrie brachten in 1994 stapels belastende documenten in de openbaarheid - wordt de desertie van Liggett gezien als een overwinning voor de anti-rooklobby in de VS.

“Het is een zeer belangrijke opsteker”, zegt Dick Daynard, hoogleraar product-aansprakelijkheid aan de Northeastern University in Boston. Daynard adviseert staten bij hun rechtszaken tegen de tabaksindustrie. “We hebben al veel materiaal in handen, maar dit geeft de staten nog meer houvast in hun strijd tegen de industrie. Dit is een echte doorbraak.”

De jurist Donahue van Camel-fabrikant RJR is evenwel niet onder de indruk van Liggett's stap. “Het verandert niets aan de zaken die nu lopen. Wij gaan onverminderd door ons te verdedigen tegen onterechte aanvallen van de staten.” Volgens Donahue was Liggett wel genoodzaakt een deal te sluiten. “Het gaat slecht met het bedrijf, er is geen geld om de verdediging te betalen in de rechtszaken.”

In een officiële verklaring openden de vier grote producenten gisteren frontaal de aanval op Liggett-eigenaar LeBow. In een verklaring wijzen de vier er fijntjes op dat collega LeBow in 1993 tijdens een getuigen-verhoor in Florida in een zaak tegen de industrie, op de vraag of roken verslavend is, antwoordde: “Ik weet het niet”. Op de vraag of roken longkanker veroorzaakt, zei LeBow: “Ik weet het niet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden