Knapen ziet hulp vooral als gedeeld eigenbelang

amsterdam - – „Ontwikkelingsamenwerking is in de kern niets anders dan investeren in landen zodat ze zelf werk kunnen creëren. Werk is voor iedereen nog altijd de beste mogelijkheid om inkomen te genereren.”

Die tekst komt uit een interview (van oktober 2009) met voormalig minister voor ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders (PvdA). Het citaat had even goed uit de recente Kamerbrief kunnen komen van zijn opvolger, staatssecretaris Ben Knapen (CDA).

Knapen trekt de lijn van Koenders in hoge mate door. Het bewijs daarvoor is makkelijk te vinden. Waar Koenders afwilde van het begrip hulp, maar vooral sprak van investeringen, volgt Knapen zijn voorbeeld: „Zelfredzaamheid krijgt meer de nadruk, we gaan van hulp naar investeren.”

Koenders had er een hekel aan te spreken over hulp. Wie over ontwikkelingshulp sprak had in zijn ogen altijd de intentie de hulp te schrappen. Hulp veronderstelde ook een scheve machtsverhouding: de hulpgever trekt aan de touwtjes, de ontvanger heeft te schikken en zijn hand op te houden.

Knapen nu benadrukt, net als zijn voorganger Koenders, vooral de wederzijdse belangen. Voor Knapen is hulp geen charitas. Er is vooral sprake van een gedeeld belang. Nederland heeft direct belang bij internationale veiligheid en stabiliteit, bij energie- en grondstoffenzekerheid, bij een goede internationale rechtsorde, en het bedrijfsleven heeft vooral baat bij een gelijk speelveld, zo redeneert hij, geheel in lijn met vele voorgangers. De stellingname van Knapen maakt een discussie met vooral de PVV van Wilders extra interessant. Die partij vindt immers alles wat riekt naar ontwikkelingsamenwerking verspild geld dat verdwijnt in de zakken van corrupte Afrikaanse leiders.

Onder Koenders werd het Initiatief Duurzame Handel opgericht. Dat pact van internationaal opererend bedrijfsleven, ontwikkelingsorganisaties, vakbonden en werkgeversorganisaties en milieuclubs, moet economische ketens verduurzamen en daarbij de minst machtigen in de keten aan een betere positie helpen. Ook hier trekt Knapen de lijn Koenders door. Koenders gaf het initiatief 20 miljoen euro subsidie voor vier jaar, Knapen gaat naar 100 miljoen voor vijf jaar.

Dat geld is niet bedoeld voor een lappendeken van projecten in ontwikkelingslanden in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat was voor Koenders te mager en dat is het voor Knapen eveneens. Verduurzamen moet leiden tot aanpassingen in de kern van de bedrijfsactiviteit en niet tot prettig uitziende projectjes in de schil van de onderneming. Knapen wil, zo blijkt uit zijn brief aan de Tweede Kamer, meer aandacht en geld besteden aan de private sector. Hij gelooft in publiek-private samenwerking. Maar ook dat is niet nieuw. Al tijdens minister Eveline Herfkens (PvdA) werd de rol van het bedrijfsleven serieus genomen. Dat leidde onder haar opvolger Agnes van Ardenne (CDA) tot een groot aantal samenwerkingsverbanden. Enkele waren inmiddels weggevallen, maar onder Koenders in een andere vorm teruggekeerd zoals het Initiatief Duurzame Handel.

Koenders kondigde vorig jaar al aan dat hij aan een herschikking van de middelen toe was. De balans sloeg te veel door naar onderwijs en gezondheidszorg. Hij wilde meer aandacht voor de landbouw en de voedselzekerheid, nu een van de kernen uit het beleid van Knapen.

Verandert er dan niets? Ja, zeker. Knapen gaat bij de statistische commissie van de Oeso tornen aan de normen voor officiële ontwikkelingshulp. Uitgaven die nu worden gedaan in het kader van vredesmissies, zouden onder de normen voor hulp moeten vallen. Dat is tegen het zere been van veel ontwikkelingsorganisaties, die vrezen dat zo defensie-uitgaven in de begroting van ontwikkelingsamenwerking worden gestopt.

Knapen gaat hier op herhaling; minister Van Ardenne heeft de kwestie, zonder enig succes, al eerder bij de Oeso ter discussie gesteld. Dat leverde Nederland naast de afwijzing ook een deuk op in het imago. Nederland stond tot dan te boek als ijkpunt voor het zuivere denken over ontwikkelingsamenwerking.

Nederland wil een betrouwbare partner zijn, zo stelt Knapen in zijn brief aan de Tweede Kamer. Weliswaar kondigt hij aan in Parijs bij de Oeso de grenzen nadrukkelijk te zullen opzoeken. Maar op de keper beschouwd vormt het beleid van Knapen aanzienlijk minder een breuk met dat van het vorige kabinet, dan de politieke kleur van het VVD-CDA-kabinet Rutte doet vermoeden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden