Opinie

Knap schakelwerk in dubbel-komedie 'Huis & Tuin'

DEN HAAG - De eerste auto die ik de mijne mocht noemen, een afdankertje van een garagebedrijf, had een ingewikkelde eigenschap. Om de motor op de overbrenging te zetten, moest je razend snel twee keer achter elkaar schakelen. 'Double clutch' noemde de monteur die ons de werking uitlegde dat. Als je het niet goed deed, maakte het mechaniek ongelofelijk onheilspellende geluiden.

Bij 'Huis & Tuin', de dubbel-komedie van Alan Ayckbourn die het afgelopen weekeinde bij Het Nationale Toneel in première ging, kun je urenlang genieten van een theatrale double clutch: het stuk 'Huis' speelt in de zaal van de Koninklijke Schouwburg, terwijl 'Tuin' daarnaast speelt in de Guido de Moorzaal van de dependance. De veertien acteurs komen op en af zoals dat in elk stuk gaat, maar zodra ze in de coulissen staan weet je dat ze het op een rennen zetten om op tijd hun opkomst in het andere stuk te maken. Maar niet alleen zij, ook regisseur Antoine Uitdehaag en vooral de technici onder leiding van Donald Kleijn en Vincent Kok leveren een indrukwekkende prestatie, die bij de première werkelijk vlekkeloos verliep. De toeschouwer beleeft zijn grote plezier aan de double clutch tijdens de tweede voorstelling, als hij de plot al een beetje kent en weet dat de acteur die daar zo doodgemoedereerd staat te redekavelen dringend in de andere zaal wordt verwacht voor een onstuimige vrijpartij.

De thema's van de zo populaire schrijver Ayckbourn zijn welbekend. Het belangrijkste, de ellende die het doorsnee huwelijk voor de doorsnee burgers oplevert, vormt ook dit keer de hoofdmoot. Het massaal op de voorstelling intekenende publiek (haast u) lust er wel pap van. De scherpe kantjes die Ayckbourn in zijn verhalen aanbrengt, kleuren zijn komedies behoorlijk zwart. Zo zien we in 'Tuin' de onderwijzeres Johanna (Marisa van Eijle) wel heel grappig heel veel huilen omdat haar amourette met hoofdpersoon Teddy op de klippen loopt, maar de verstandsverbijstering die ze doormaakt, vergezeld van builen, schrammen en gescheurde kleren omdat ze zich voortdurend in de bosjes verstopt, is grimmig geschreven.

De toeschouwers die eerst 'Huis' zien, hebben daar geen weet van, omdat ze daar alleen optreedt in een brandschoon mantelpakje. Zelf zag ik 'Tuin' als eerste voorstelling, en dan heb je met haar eigenlijk alles al doorgemaakt. Dat zijn natuurlijk de zwakke punten van Ayckbourns opzet: hoe houd je de karakters zo lang mogelijk spannend? Omgekeerd vond ik de rol van Teddy, als vanouds ijzersterk gespeeld door Gijs Scholten van Aschat, heel verrassend. In 'Tuin' een uitbundige en gewetenloze rokkenjager, wiens huwelijk toch al lang niks voorstelt. In 'Huis' zie je dan ineens hoe zijn vrouw (Carina Crutzen) hem volstrekt negeert en de gasten daarin meegaan. Dan is hij bijna aandoenlijk onbenullig. Iets dergelijks had ik bij bezoeker Norbert van Lou Landré. In 'Tuin' en de eerste helft van 'Huis' is hij een volstrekt gevoelloos persoon, om wie heen de suggestie wordt gewekt dat hij op te jonge meisjes valt. Je denkt de hele tijd: wat speelt Landré stijf en moeizaam, maar als dochter Sara (Pauline Greidanus) hem uitdaagt, ontpopt hij zich als een gezonde ex-homo die het wicht het liefst een pak op d'r billen zou geven voor haar brutaliteiten.

Venijnig is de manier waarop Ayckbourn het huwelijk van het winkeliersechtpaar, dat de spullen levert voor de jaarlijkse fancy fair in de tuin van het landgoed, laat stranden. Peter Bolhuis is een sublieme zeikerd, Lineke Le Roux een al even sublieme tuthola. Het zijn dit soort types waarmee de schrijver, schampend en nooit diep, maar wel heel raak, scoort -Brits tot op het bot en reuze leuk, al schaam je je natuurlijk soms wel je ogen uit je kop dat je zo hard moet lachen.

Stefan de Walle, tot dit seizoen trouw lid van het RO Theater, speelt de stakkerige echtgenoot van Johanna, zichzelf van alles de schuld gevend. Hoewel je vermoedt dat Ayckbourn met zijn hamerende moralisme de slapjanus ervan langs geeft, krijgt het personage geen duidelijk profiel. Op de totaal in het water vallende fancy fair treedt hij op in een rinkelend bellenpak. Jammer vond ik dat hij even later in 'Huis' zijn opwachting maakt in zijn saaie bruine pak, maar technisch waren de belletjes bij de oversteek waarschijnlijk niet stil te houden.

De onderbroekenlol rond de Franse actrice met de wat flauwe naam Lucille Cadeau (Will van Kralingen, met complimenten voor haar Frans) wordt bekwaam en hilarisch door de acteurs uitgespeeld; ook Peter Tuinman als de tuinman, en Anita Menist als de huishoudster zitten met hun doorgewinterde typetjes duidelijk lekker in hun vel in deze voorstelling. De moeilijkste rol van 'Huis en Tuin' is voor de jonge acteur Mark Ram. Hij moet een laat-puberende, hopeloos serieuze rol spelen temidden van alle gein en ongein. Bovendien moet hij, denk ik, het vaakst heen en weer snellen tussen de twee zalen. Hij deed het allemaal perfect.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden