Knap gespeelde 'Tramlijn' met een rommelig, hysterisch slot

Toneel

Tramlijn Begeerte Toneelgroep Oostpool ¿¿¿

'Ik vertel de waarheid niet. Ik vertel wat de waarheid zou moeten zijn.' Blanche DuBois maakt haar leven graag mooier dan het is. Zozeer dat ze uiteindelijk zelf gaat geloven in het web van leugens waarmee ze zichzelf omhult.

In 'Tramlijn Begeerte' schetst de Amerikaanse toneelschrijver Tennessee Williams hoe de hautaine Blanche het leven van haar zus Stella en haar zwager Stanley op zijn kop zet door onverwachts hun appartement in New Orleans binnen te vallen. Niet omdat ze er even tussenuit moet, zoals ze beweert, maar omdat ze zich met haar seksuele escapades onmogelijk heeft gemaakt in het geboortedorp. In New Orleans probeert ze haar verleden te verdoezelen en maakt ze Stanley en zijn armoedige afkomst belachelijk. Maar Stanley weigert mee te doen met haar vertekening van de waarheid, waarin hij slechts een Neanderthaler is die alleen van neuken houdt en zij een keurige dame.

De versie van 'Tramlijn Begeerte' van het Arnhemse Oostpool speelt zich af in een sober appartement van donkere planken waar het licht van de buitenwereld en de werkelijkheid altijd binnen sijpelt, hoe graag Blanche het ook buiten wil houden. En steeds opnieuw schuurt het geluid van de jazztrompet van Michael Varekamp wonden verder open en leggen zijn klanken bloot wat de personages voelen.

Zo lijkt Stanley (Dragan Bakema) op het eerste gezicht ietwat boers, maar niet onaardig en meer dan verliefd op zijn Stella. Maar Blanche haalt het zwartste en slechtste bij hem naar boven, waardoor hij steeds onberekenbaarder wordt. Maar ook steeds meer vastbesloten om door de leugens van Blanche heen te breken. De Blanche van Maria Kraakman is minstens zo fascinerend en gelaagd. Behendig en schijnbaar nonchalant jongleert Kraakman met de vele kanten van haar personage: verleidelijk en mysterieus, gevaarlijk hard en gemeen of ultiem kwetsbaar en in de war. Opnieuw laat ze zien dat zij een van de beste actrices in Nederland is.

Kirsten Mulder en Stefan Rokebrand spelen prachtig de goedmoedige en nuchtere Stella en de evenzo vriendelijke minnaar van Blanche, Mitch, die door de titanenstrijd van Blanche en Stanley worden verpletterd.

Zo knap en precies als de rest van de voorstelling gespeeld wordt, zo rommelig en hysterisch is het slot. Een raadsel. Het lijkt me dat zo'n goed ensemble toch in staat moet zijn om een meer indrukwekkend einde te breien aan zo'n mooie toneelavond.

Robbert van Heuven

Tournee tot en met 15 december. www.oostpool.nl

Opera

Lulu De Munt ¿¿¿

Er waren genoeg redenen om een gemiste première van De Munt in Brussel in te halen. Vorig jaar werd het gezelschap immers uitgeroepen tot Operahuis van het Jaar. Bovendien zong in de nieuwe enscenering die het Poolse enfant terrible Krzysztof Warlikowski van Alban Bergs 'Lulu' maakte de Canadees-Amsterdamse sopraan Barbara Hannigan voor het eerst de titelrol. Deed de Pool zijn roemruchte faam eer aan, en was Hannigan inderdaad de gedroomde Lulu?

Nou, ja en nee. Warlikowski realiseerde weliswaar een beukend-nare voorstelling - 'naar' in de goede betekenis van het woord - maar kon toch uiteindelijk niet voorkomen dat je naar de Lulu van Hannigan keek als naar een typetje, als naar een voorgeprogrammeerd robotje dat vocaal en theatraal precies en prachtig deed wat er van haar gevraagd werd. Maar de ultieme vervoering of ontroering, of zelfs maar de verwondering over de onontkoombare teloorgang van dit ongrijpbare wezen, die kwam niet.

Misschien was dat wel Warlikowski's bedoeling. Hard en scherp schenen immers al de felle lampen in het auditorium die de bezoekers bij het begin en na de twee pauzes verblindden en hen met een ongemakkelijk gevoel in het pluche lieten plaatsnemen. De regisseur liet de eerste akte voorafgaan door een gesproken proloog over Lilith, de eerste vrouw van Adam, en besloot die akte met een in totale stilte gedanste epiloog. Lilith en ballet waren de kapstokken waaraan deze voorstelling was opgehangen: Lulu als Lilith in tutu!

Die dansmetafoor werkte mooi, met al zijn connotaties van doorzetten en discipline, en van witte dan wel zwarte zwanen. Maar Lilith werd hier ook een soort Lolita en die laag van het misbruikte balletmeisje, dat als ballerina later al de haar omringende mannen misbruikt, was er misschien net één te veel in deze koude, doorgepsychologiseerde enscenering.

Omwille van die tutu-truc leerde de lenige en fitte Hannigan op spitzen lopen. Het zag er volleerd uit. Voor een zangeres is die onbalans vast funest voor de ademsteun in het middenrif, maar er was bij Hannigan weinig van dat ongemak te merken. Een Lulu die de achterwanden van een theater open weet te scheuren is Hannigan nog niet, maar indruk maakte zij zeker. Hannigans stem is al net zo lenig als haar lijf.

Van de mannen en vrouwen om haar heen vielen vooral Dietrich Henschel (Dr. Schön), Charles Workman (Alwa) en Natascha Petrinsky (Gräfin Geschwitz) op. In de bak zorgde Michael Boder voor mooie rust in een steevast op overkoken staande partituur. Mahler was dichtbij en dat zou Berg deugd hebben gedaan.

Peter van der Lint

Nog tot en met 30 oktober in Brussel.

www.demunt.be

Pop

John Cale ¿¿

Je hebt muzikanten die tot op hoge leeftijd muziek blijven maken omdat ze niets beters kunnen verzinnen. John Cale is ook al zeventig, maar bij hem ligt het anders: hij blijft muziek maken omdat hij steeds nieuwe dingen verzint.

Al bijna een halve eeuw geldt Cale als een avant-gardelegende. Als klassiek geschoold componist bewoog hij zich begin jaren zestig in de kringen van de Fluxus-beweging, maar pas echt bekend werd hij toen hij als lid van de Velvet Underground zo'n beetje in zijn eentje de viool introduceerde als rockinstrument. Sindsdien heeft hij een imposante staat van dienst als producer, en levert hij een gestage stroom soloalbums af. Deze maand verscheen de nieuwste: 'Shifty Adventures in Nookie Wood', waarop zijn experimenteerdrift weer hoorbaar is.

Voeg die legende bij het respect dat Cale afdwingt door als zeventigjarige op tournee te gaan, en dan volwaardige, twee uur durende concerten te geven, en je bent automatisch geneigd om onder de indruk te zijn.

Alleen: als je die legende en dat respect even wegdacht, en afgelopen dinsdag in Paradiso onbevangen luisterde, dan klonk de muziek eigenlijk opvallend gewoontjes.

Het optreden kende een valse start met een paar op hiphop - Cale's huidige muzikale liefde - geënte nummers, maar de ingeblikte beats klonken precies zo: ingeblikt. Sowieso niet een genre waarmee hij heel veel aansluiting vond bij het publiek, vooral zestigplussers.

Daarna kwam het wel los, maar het bleef ook tamelijk voorspelbaar, met een gedateerde groove die vaak deed denken aan de hardrock van de jaren tachtig. Cale had een gitarist meegebracht die de clichés van dat genre meestal niet ontsteeg. En zelfs het meest vernuftig in elkaar stekende liedje is niet bestand tegen een net iets te enthousiaste gitaarsolo van een tweederangs Van Halen-navolger.

Die klonken zo vaak dat het een avond zonder veel avontuur werd, maar ook zonder nostalgie. De boventoon voerde, helaas, tamelijk inwisselbare rock.

Seije Slager

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden