'Kloppen' deden meer dan kloppen

Vrouwen speelden in de 17de en 18de eeuw een dominante rol onder Noord-Nederlandse katholieken. Tegenover 400 priesters waren 5000 'geestelijke maagden' actief, de 'kloppen'.

De rk kerk was een mannenbolwerk. Tenminste, als we moeten afgaan op wat de gewone kerkgeschiedenis erover bericht. Evelyne Verheggen schetst in haar dissertatie 'Beelden voor passie & hartstocht', waarop ze op 1 februari in Nijmegen promoveert, een ander beeld.

De historica bestudeerde 25000 devotieprenten uit de 17de en 18de eeuw uit de collecties van het Catharijneconvent (Utrecht) en het Breda's Museum.

Daarbij viel haar de aandacht op voor het hart en de 'hartenspiritualiteit'. Het hart, dat staat voor de menselijke ziel, werd afgebeeld in verschillende mystieke taferelen. In een prent uit 1627, gevonden in een Haarlems handschrift, komt een tulp voor, toentertijd de kostbaarste Nederlandse bloem, met in de kelk een Christusfiguur die op de deur van het hart klopt. Een Latijns bijbelcitaat uit Hooglied wijst op een deur waarop 'geklopt' wordt.

Verheggen biedt als uitleg dat Christus bij Hollands kostbaarste vrouwen aanklopt, de zogeheten geestelijke maagden.

Deze vrouwen zijn allen vrouwen die buiten kloosters, in de wereld, een godvruchtig leven leidden, met een gelofte van zuiverheid. Daarnaast waren er 'kloppen' die de aan het kloosterleven ontleende geloften van nederigheid en gehoorzaamheid hadden afgelegd, de begijnen.

Deze interpretatie betekent een nieuwe kijk op het begrip 'klopje'. Doorgaans heten vrouwen die bij schuil- en schuurkerken langsgingen om daar de gelovigen kloppend te attenderen op het begin van de mis, 'kloppen'. Die etymologie is nu waarschijnlijk aan herziening toe: ze zijn allen 'geestelijke maagden', niet alleen de vrouwen die aanklopten.

De 'kloppen' assisteerden de priesters en zorgden voor weduwen en wezen. Ze waren vaak zeer geletterd. De kloppen verspreidden bidprentjes onder gelovigen. In hun dagelijks leven speelden de prentjes ook een belangrijke rol, aldus Verheggen. Ze fungeerden onder meer als talisman, wat de seculiere geestelijkheid fel bekritiseerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden