Klokkenluiders krijgen vaak psychische problemen

Een angstcultuur bij bedrijven en organisaties is moeilijk te bestrijden. Beeld AP

Met veel mensen die misstanden hebben aangekaart gaat het niet goed, blijkt uit onderzoek. Ze hebben klachten die met de jaren niet lijken te verdwijnen.

Veel klokkenluiders hebben last van psychische problemen. Bijna de helft (48 procent) moet worden doorgestuurd naar een psycholoog of psychiater, blijkt uit een nieuw onderzoek van de Tilburg University. "Ze kampen met zeer ernstige slaapproblemen, angst, eenzaamheid of depressieve gevoelens en die problemen lijken van chronische aard", stelt onderzoeker en voormalig hoogleraar Victimologie Peter van der Velden.

Aan het onderzoek deden 27 Nederlanders mee die misstanden hebben gemeld aan inspectiediensten of media en naar buiten zijn getreden nadat interne meldingen niets opleverden. Door middel van een vragenlijst is de ernst en omvang van hun psychische klachten onderzocht.

Diezelfde vragen zijn vervolgens gesteld aan achtduizend anderen, waaronder mensen met kanker, arbeidsongeschikten, een doorsnede van de Nederlandse bevolking én slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede. "De klachten van klokkenluiders doen niet onder voor die van arbeidsongeschikten, kankerpatiënten en slachtoffers van rampen", zegt Van der Velden. Ernstige psychische klachten komen ruim zes keer zo vaak voor dan bij de gemiddelde Nederlander.

"Klokkenluiders verliezen hun baan, hun inkomen en zijn vaak een vermogen kwijt aan juridische kosten. Dat heeft weer effect op hun privéleven en zo ontstaat een sneeuwbal waaraan steeds meer problemen blijven kleven", legt Van der Velden uit.

Tachtig procent van de klokkenluiders kampt met negatieve effecten op het gebied van werk en inkomen en bijna de helft met problemen in het gezinsleven. "Opvallend is dat de klachten met de jaren niet lijken te verdwijnen. Sterker nog, de klachten van mensen die zes jaar geleden een misstand hebben aangekaart zijn vaak gelijk aan de klachten van iemand die dat recent nog heeft gedaan."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Anthony Jacobi kaartte misstanden aan, maar werd ontslagen. Hij kon zijn huis niet meer betalen en zijn relatie ging uit. Beeld xx

Van der Velden doet al langer onderzoek naar de impact van rampen. "Je ziet dat klokkenluiders na een aantal jaren dezelfde psychische klachten hebben als slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede twee tot drie weken nadat de boel ontplofte."

Volgens de onderzoeker schort het nog aan hulp en begeleiding voor deze groep. "Bij rampen is de overheid adequaat als het gaat om ondersteuning. Dat is anders bij klokkenluiders, zij staan er vaak alleen voor en dat is gek. Vooral gezien het maatschappelijk belang dat zij hebben", zegt Van der Velden.

Dat de ondersteuning voor de klokkenluiders uit blijft heeft volgens hem twee redenen. "Het Huis van Klokkenluiders, speciaal opgericht om klokkenluiders te ondersteunen, kampte met organisatorische problemen. Het bestuur trad af nog voordat ze een onderzoek kon afronden. Daarnaast blijven veel klokkenluiders liever uit de schijnwerpers nadat ze uit de school zijn geklapt. Ze hebben dan vaak al genoeg zorgen aan hun hoofd."

Ontslag als gevolg

Anthony Jacobi (42) werkte bij de reclassering en is iemand die uit de school klapte. Jacobi zegt dat hij in 2009 ontdekte dat een aantal collega's bij de reclassering 'handje contantje' verdienden aan het steigerhouten tuinmeubilair dat in werkplaatsen in Rotterdam en Den Haag werd gemaakt door mensen met een taakstraf.

"De reclassering werd een verkapte vorm van een illegaal uitzendbureau."

Inmiddels, negen jaar later, wacht hij op een uitkering.

Samen met drie collega's kaartte hij de misstanden aan. Alle drie werden ze ontslagen. Zijn huis in Rotterdam kon hij daarna niet meer betalen, zijn relatie ging uit. Twee jaar lang woonde hij anti-kraak in een tent in een pand aan de Wilhelminakade in Rotterdam. "Ik loop bij een psycholoog omdat ik last heb van een angststoornis", zegt Jacobi. "Je vertrouwen in mensen verdwijnt gewoon."

Inmiddels heeft hij weer een vriendin en met haar een dochtertje van acht maanden. Ondanks zijn schulden door de kosten van een advocaat en rechtszaken blijft hij hoopvol: "De Stichting Expertgroep Klokkenluiders heeft me erbovenop geholpen, daar sprak ik lotgenoten en dat heeft me op de been gehouden." Jacobi wordt in zijn proces bijgestaan door de stichting.

In 2016 kwam Jacobi met de andere klokkenluiders naar buiten met undercoverbeelden die laten zien hoe ex-collega's zich laten betalen. "Ze willen dat ik opgeef maar ik heb geen idee wat ik dan moet doen. Ik geloof dat ik nog kan rechtzetten wat krom is maar het heeft me wel alles wat ik had gekost."

Lees ook:

Klokkenluiders hebben nauwelijks bescherming, ondanks wetten, codes en beloftes, stelt econoom Antonie Kerstholt vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden