KLM wil de macht op Air France terugveroveren

KLM-topman Pieter Elbers (links) naast Jean-Marc Janaillac, vertrekkend topman van Air France-KLM. Beeld ANP

KLM probeert de huidige chaos aan de top van Air France-KLM te gebruiken om de Nederlandse macht te vergroten. Een lastige missie.

Hij is boos en bezorgd. KLM-topman Pieter Elbers windt er in zijn brief aan het personeel geen doekjes om: het slepende arbeidsconflict bij Air France maakt veel kapot en daar is hij helemaal klaar mee. Toch zegt hij dat hij Air France, ondanks de desastreuze stakingen, de hand wil reiken: “De hand van verbinding en de hand van samen sterk, juist in moeilijke tijden.”

Morgen is niet alleen de aandeelhoudersvergadering van Air France-KLM, maar valt er ook een besluit over de tijdelijke opvolging van vertrekkend topman Jean-Marc Janaillac, die zijn lot verbond aan een stemming onder het Franse personeel over het laatste loonbod van de directie. Een meerderheid van het personeel stemde tegen het loonvoorstel en sindsdien verkeert de Frans-Nederlandse luchtvaartcombinatie in crisis.

Elbers mag dan gefrustreerd zijn over het staaklustige Franse personeel, KLM ziet de chaos die nu is ontstaan ook als een mogelijkheid om de machtsverhouding binnen het bedrijf bij te stellen in het voordeel van de Nederlanders. Zo kan KLM zich in de toekomst behoeden voor ruzies met de Fransen over bijvoorbeeld de zeggenschap over budgetmaatschappij Transavia.

Franse kwesties

De huidige constructie, waarbij elke maatschappij een topman heeft met daarboven een topman van de luchtvaartgroep, ziet KLM het liefst verdwijnen. De Nederlanders willen graag een Air France-baas die officieel ook aan het hoofd staat van de groep. Deze topman zou zich, zo droomt KLM, vooral moeten bezig houden met Franse kwesties, waaronder het oplossen van het arbeidsconflict en het verbeteren van de productiviteit van Air France. 

Zijn rechterhand, de topman van KLM, kan zich dan richten op de toekomst van de luchtvaartcombinatie: het vaststellen van de strategie, het aanjagen van vernieuwing en het onderhouden en sluiten van partnerschappen. Een ding doet de nieuwe topman van Air France-KLM in ieder geval niet als je het de Nederlanders vraagt: zich bemoeien met KLM.

KLM grijpt hierbij terug naar het verleden toen de directie nog bestond uit twee man: het magische duo van Air France-baas Jean-Cyril Spinetta en KLM-topman Leo van Wijk uit 2004, toen de fusie een feit werd. Die tandem ging uit van de kracht van de individuele luchtvaartmaatschappijen en een moederbedrijf dat vooral ten dienste van de Franse en de Nederlandse tak staat. Het luchtvaartbedrijf boerde in de eerste jaren na de fusie goed, zo memoreert Pieter Elbers niet voor niets in zijn brief aan het personeel.

Eurlings

Sindsdien heeft KLM echter flink aan invloed ingeboet, mede dankzij voormalig minister en KLM-topman Camiel Eurlings die er niets aan heeft gedaan om de juridische drukmiddelen, die KLM de eerste drie jaar na de fusie nog had, te behouden. Langzamerhand kwamen er ook steeds meer Fransen op sleutelposities in de groep. Waar het bestuur van Air France-KLM eerst nog bestond uit vier Fransen en vier Nederlanders, is de verhouding inmiddels negen staat tot vier. Pieter Elbers heeft binnen het bestuur van het moederbedrijf slechts het recht om toe te kijken bij de vergaderingen.

De machtsverhouding binnen de luchtvaartcombinatie wringt, omdat de luchtvaartmaatschappijen qua prestatie uiteenlopen. Over 2017 werd circa 40 procent van de omzet binnengehaald via KLM en zo’n 60 procent van de winst. KLM’ers zijn productiever dan hun Franse collega’s en doen hetzelfde werk met minder mensen. De terugkerende stakingen bij Air France zorgen er telkens weer voor dat deze verschillen op scherp komen te staan. 

KLM redeneert dat haar goede prestaties moeten worden beloond met meer macht. Nu het luchtvaartconcern stuurloos is, zien de Nederlanders kansen om dit waar te maken. Probleem is dat de luchtvaartmaatschappij daarvoor geen krachtige instrumenten heeft. KLM kan niet meer doen dan het mobiliseren van de Nederlandse overheid en Nederlanders binnen de bestuursstructuur van Air France-KLM zoals commissaris Jaap de Hoop Scheffer. Daardoor lijkt de kans dat de Fransen de wens van KLM verhoren bijzonder klein. Wie eenmaal de macht in handen heeft, laat hem immers niet snel meer glippen.

Lees ook: Kan KLM zonder Air France?

De stakingen bij Air France gaan door. De Franse minister Bruno Le Maire waarschuwde zelfs voor een naderend einde van de Frans-Nederlandse luchtvaartcombinatie. Hoe komt het bedrijf de crisis te boven?

Frankrijk schaamt zich voor het verwende personeel van Air France

De werknemers van Air France ­bedreigen de toekomst van hun bedrijf en dat wekt ook in Frankrijk beroering. De staat moet zijn handen ervan aftrekken, meent een groeiend aantal critici.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden