Interview

KLM-vakbond: Canadese topman helpt ons uit de Frans-Nederlandse kramp

Beeld ANP

Air France-KLM moet zich richten op de boze buitenwereld, niet op interne gedoe, zegt Bob van der Wal van de Vereniging van KLM Professionals. En met de nieuwe topman moet dat lukken.

Het was een turbulent jaar voor Air France-KLM. Een vete tussen de top en de vakbonden van Air France leidde tot het vertrek van topman Jean-Marc Janaillac. Daarna volgde de zoektocht naar een nieuwe topman, waarbij de ene na de andere naam rondzong in de media. Sinds half september staat de Canadees Ben Smith aan de top van het Frans-Nederlandse luchtvaartconcern.

Bob van der Wal, voorzitter van de Vereniging van KLM Professionals, kijkt er al lang niet meer van op als er weer eens reuring is. “Ook bij andere bedrijven is er wel eens crisis in de bestuurskamer. Het verschil is dat Air France-KLM onder een vergrootglas ligt.”

Van der Wal loopt al even rond bij het bedrijf. De vakbondsman doet er de cao-gesprekken namens zijn vereniging en is plaatsvervangend lid van de Sociaal-Economische Raad.

Dat alle ogen zo op Air France-KLM zijn gericht, zegt Van der Wal, is omdat de maatschappijen zich nadrukkelijk presenteren als nationale iconen. “Wie vanuit China met Air France naar Parijs vliegt, krijgt al in het vliegtuig informatie over het Louvre. Bij KLM ontkom je niet aan informatie over tulpen of de Amsterdamse grachtengordel. Ondertussen werken medewerkers in de groep geregeld voor beide bedrijven. Dat gaat vaak goed, maar soms leidt het ook tot spanningen.”

Voertaal Engels

Medewerkers schieten dan snel in een negatieve reflex, zegt Van der Wal. Wellicht omdat de vraag nog regelmatig opspeelt of er in 2004 sprake was van een fusie van twee gelijke partijen of van een overname van KLM door Air France. “De angst dat het KLM-icoon in gevaar komt, steekt dan de kop op.” Van der Wal vergelijkt deze reactie met de weerzin die bij een deel van de Nederlanders leeft over Europa. “Zij zien het liefst dat Nederland opbokst tegen de grote landen in Europa, terwijl het in mijn optiek moet gaan over samenwerking. Hetzelfde geldt voor het grote Air France en het kleinere KLM: ze moeten samen de toekomst tegemoet.”

Wat het samenwerken ook niet altijd even makkelijk maakt is de voertaal van het bedrijf, zegt Van der Wal. “Officieel is die voertaal Engels. Maar in de praktijk is Frans de dominante taal, zeker voor medewerkers boven de veertig. De oudere Fransman spreekt met meer zelfvertrouwen Frans dan Engels, de Nederlander hecht juist aan het Engels.”

Maar Air France-KLM zal de verschillen tussen de Nederlandse en de Franse tak overwinnen, denkt Van der Wal. “De problemen zouden al een stuk minder zijn als Air France betere resultaten boekt. Het taalprobleem zal vanzelf verdwijnen. Dat zie je nu al bij medewerkers van onder de veertig: die voelen zich er prima bij als er Engels wordt gesproken, of ze nu Frans of Nederlands zijn.”

Zijn sporen verdiend

Essentieel voor het verzoenen van de twee bloedgroepen is de invloed van partijen die Nederlands noch Frans zijn. Wat dat betreft is de nieuwe topman Ben Smith een vondst, zegt Van der Wal. “Hij heeft het ideale profiel: hij is niet Frans, niet Nederlands, maar kent vanuit Canada wel het speelveld dat je krijgt als er in meerdere talen wordt gesproken.” Belangrijker nog is dat hij zijn sporen heeft verdiend in de luchtvaart, bij Air Canada om precies te zijn. “De afgelopen tien jaar waren de topmannen van Air France-KLM allemaal bestuurders die van buiten de luchtvaartindustrie kwamen. Dan duurt het toch langer voordat iemand zich heeft ingewerkt.” 

Ben Smith, de nieuwe topman van Air France-KLM. Beeld EPA

Maar diezelfde Ben Smith heeft wel, al vrij snel nadat hij was aangesteld, geroepen dat hij ook commissaris wil worden bij KLM, iets wat de Nederlanders als onwenselijk beschouwen. KLM wil zo veel mogelijk zeggenschap in Nederlandse handen houden.

Van der Wal maakt zich er niet zo druk om. “Smith kwam er zo snel mee, dat ik vermoed dat het een advies was van iemand uit zijn omgeving. Ondertussen heeft het denk ik niet meer de hoogste prioriteit. Ik zou het hem niet aanraden om KLM-commissaris te worden: het kan lastig zijn om meerdere petten op te hebben.”

De macht van Google

Volgens Van der Wal kan Air France-KLM zich sowieso beter richten op de buitenwereld. Daar is een keiharde competitie gaande met maatschappijen uit de golfregio op de langere afstanden, zoals Etihad, en prijsvechters als Ryanair op de kortere afstanden. Ook een punt van zorg: de snelle ontwikkelingen in de verkoop van tickets. “Vroeger had je traditionele reisagenten die in het buitenland jouw tickets verkochten. Nu kopen passagiers hun tickets via internet. Grote spelers als Google en Facebook zijn machtsfactoren waar luchtvaartmaatschappijen rekening mee moeten houden.”

En dan is er nog het duurzaamheidsvraagstuk. De hoge CO2-uitstoot van de luchtvaart staat sinds een jaar volop in de publieke en politieke belangstelling. Volgens Van der Wal is het probleem van de discussie over duurzaamheid dat Europa geen marktmeester heeft. “Daardoor ontbreekt een gelijk speelveld.”

Hij vindt het plan van de regering om een vliegtaks in te voeren dan ook maar niets. “Milieumaatregelen moeten op Europees niveau genomen worden, niet op nationaal niveau. Anders raken ze een bedrijf als KLM dat zijn ankers in Nederland heeft. De rest vliegt ondertussen gewoon door. De Nederlandse overheid kan zich beter hardmaken voor milieumaatregelen in Europa.”

Lees ook: 

Ben Smith heeft geen makkelijke baan

De nieuwe topman van Air France-KLM, de vierde in vijf jaar tijd, wacht een zware taak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden