Klink wil alle bedragen zien

Ab Klink, minister van Volksgezondheid (Robert Vos/ANP) Beeld
Ab Klink, minister van Volksgezondheid (Robert Vos/ANP)

Minister Ab Klink wil dat pillenfabrikanten en artsen het publiek volledig informeren over hun financiële relaties. „Er moet open kaart worden gespeeld. Dat is in ieders belang.”

Joop Bouma

In enkele Amerikaanse staten zijn ze er al een tijdje: regelingen die farmaceutische bedrijven verplichten tot openheid van zaken over betaling aan artsen en wetenschappers. Het Amerikaanse Congres beslist mogelijk dit jaar over een federale wet, de Physicians Payments Sunshine Act, afgeleid van wetgeving die in de jaren zeventig in de VS ontstond na aandrang uit de bevolking tot meer openheid bij de overheid. De staat behoort zijn werk te doen in het volle licht van de openbaarheid, vandaar die naam: zonneschijnwetten.

Voortbordurend op dat streven naar maximale openheid kwam de republikeinse senator Chuck Grassley (Iowa) in 2007 met zijn eigen Sunshine Act, waarin hij een meldingsplicht voor betalingen aan artsen en wetenschappers opnam. Ook in de VS publiceren media geregeld over vergaande financiële verwevenheid tussen medisch opinieleiders en de pillenindustrie. Grassley’s wet is twee jaar later nog steeds niet aangenomen, maar intussen hebben enkele staten al regelingen ingevoerd.

Het Amerikaanse voorbeeld spreekt hem zeer aan, zegt minister Ab Klink in zijn kamer op het ministerie van VWS. Klink wil ook een Sunshine Act in Nederland. Hij verwacht geen oppositie van de industrie zelf. Enkele farmabedrijven, zoals Eli Lilly en Merck, hebben zelf al aangekondigd dat ze hun betalingen aan dokters openbaar willen maken. De industrie voelt wel voor transparantie. Bedrijven worden geregeld door artsen onder druk gezet om met geld of diensten over de brug te komen. Het is een onderwerp waarover de industrie publiekelijk zwijgt, maar waarover in de anonimiteit vaak wordt geklaagd.

„Het trof me eerlijk gezegd wel dat in de VS de farmaceutische industrie niet echt een probleem maakt van de invoering van wetgeving over betalingen aan artsen. Ik vind dat heel sterk van de industrie. Die transparantie geeft hun ook de mogelijkheid te illustreren dat ze niet met duistere praktijken bezig zijn”, zegt Klink.

„Omdat je toch wilt weten welke wetenschappers en medische beroepsbeoefenaren financiële middelen ontvangen, denk ik dat er geen weerstand zal zijn tegen zo’n soort wet in Nederland. Zelfregulering is lange tijd het adagium geweest in deze sector. Ik ben voorstander van zelfregulering, omdat het draagvlak wordt vergroot als beroepsbeoefenaren hun eigen normen kunnen stellen. Ik zal daarom eerst met de beroepsgroepen praten over dit plan.”

Maar Klink voelt vanwege de noodzaak van transparantie veel voor een wettelijke regeling. „Dat zou dan wel in zekere zin een breuk betekenen met de zelfregulering.”

In Grassley’s Sunshine Act staat nu nog een ondergrens van 500 dollar. Cadeaus en betalingen onder dat bedrag vallen buiten de meldingsplicht. Maar er ligt inmiddels een nieuw wetsvoorstel dat uitgaat van een minimum van 100 dollar.

Klink: „Als je in Nederland zou kiezen voor een ondergrens van 500 euro, dan heb je de gratis iPods en champagnekoelers niet meegenomen. Dus in die zin blijft de rol van de zelfregulering wel buitengewoon belangrijk.”

Transparantie over betalingen van de industrie aan artsen is van belang voor de patiënt, vindt Klink. Die moet kunnen nagaan of er sprake is van verwevenheid tussen arts en industrie.

„Ook in de wetenschap is dit van belang. Je kunt dan nagaan welke belangen met onderzoek gemoeid zijn. Er is niets tegen samenwerking met farmaceutische bedrijven bij onderzoek naar werking en bijwerking van geneesmiddelen. Maar gegeven de grote belangen - commerciële belangen én patiëntenbelangen - moeten huisartsen en medisch specialisten gewoon open kaart spelen. Als klinisch onderzoek naar wetenschappelijke maatstaven te verantwoorden is, is er niks mis mee als bedrijven daarin geïnvesteerd hebben. Het is één van de kernwaarden van de wetenschap: dat je in je conclusies traceerbaar bent.”

„Wij hebben onlangs de discussie gehad over het baarmoederhalskankervaccin en de belangenverklaringen van de adviescommissie van de Gezondheidsraad. Enkele adviseurs van de raad hadden banden met de twee farmaceutische bedrijven die deze vaccins maken. Het is heel goed geweest dat diegene die onderzoek deden voor de producenten van de HPV-vaccins of financiële banden hadden met die bedrijven, zich hebben onthouden van stemming. Ze konden dus niet meebeslissen over aard en strekking van het advies. Ook hier speelde het thema van transparantie en traceerbaarheid van conclusies.”

Ook bij expertgroepen die medische behandelrichtlijnen voor artsen opstellen is helderheid over de banden met de industrie geboden, vindt Klink. „Het is volkomen terecht dat het Nederlands Huisartsen Genootschap hier zo’n punt van maakt. Richtlijnen horen vrij van beïnvloeding te worden opgesteld. Transparantie over financiële verwevenheid is een eerste vereiste. En die verwevenheid hoeft niet altijd direct te duiden op laakbaar gedrag of zo, helemaal niet. Het is oorbaar om wetenschappelijk onderzoek te laten financieren door derden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden