Klink wil alle bedragen zien

Minister Klink: ¿Als je in Nederland zou kiezen voor een ondergrens van 500 euro, dan heb je de gratis iPods en champagnekoelers niet meegenomen.¿ (FOTO ROBERT VOS, ANP) Beeld
Minister Klink: ¿Als je in Nederland zou kiezen voor een ondergrens van 500 euro, dan heb je de gratis iPods en champagnekoelers niet meegenomen.¿ (FOTO ROBERT VOS, ANP)

Minister Ab Klink wil dat pillenfabrikanten en artsen het publiek volledig informeren over hun financiële relaties. „Er moet open kaart worden gespeeld. Dat is in ieders belang.”

Joop Bouma

In de Amerikaanse staten zijn ze er al een tijdje: de Physicians Payments Sunshine Acts, wetten die farmaceutische bedrijven verplichten tot openheid van zaken. De wetten zijn afgeleid van regelingen die in de jaren zeventig in de VS ontstonden als reactie op de roep vanuit de bevolking om meer openheid bij de overheid. De staat moet zijn werk willen doen in het volle licht van de openbaarheid, vandaar die naam: zonneschijnwetten.

Doorbordurend op de wens tot maximale openheid, voerde het Amerikaanse Congres enkele jaren geleden op initiatief van de republikeinse senator Chuck Grassley (Iowa) Sunshine Acts in, waarin een meldingsplicht is opgenomen voor betaling van artsen en wetenschappers door de farmaceutische industrie. Ook in de VS publiceren media geregeld over vergaande financiële verwevenheid tussen medisch opinieleiders en de pillenindustrie.

Het voorbeeld spreekt hem zeer aan, zegt minister Ab Klink in zijn kamer op het ministerie van vws. Klink wil ook zo’n Sunshine Act in Nederland. Hij verwacht geen oppositie van de industrie zelf. Enkele farmabedrijven, zoals Eli Lilly, hebben zelf al aangekondigd dat ze hun betalingen aan dokters openbaar willen maken. De industrie voelt wel voor transparantie. Het bedrijfsleven is ook zelf niet altijd even gelukkig met de historisch gegroeide praktijk van betalingen en andere vormen van gunstbetoon. Bedrijven worden geregeld door artsen onder druk gezet om met geld of diensten over de brug te komen. Het is een onderwerp waarover de industrie publiekelijk zwijgt, maar waarover in de anonimiteit vaak wordt geklaagd.

„Het trof me eerlijk gezegd wel dat in de VS de farmaceutische industrie niet echt een probleem heeft gemaakt van de invoering van wetgeving over betalingen aan artsen. Die transparantie geeft hun ook de mogelijkheid te illustreren dat ze niet met duistere praktijken bezig zijn. Ik vind dat heel sterk van de industrie”, zegt Klink. „Omdat je toch wilt weten welke wetenschappers en medische beroepsbeoefenaren financiële middelen ontvangen, denk ik dat er geen weerstand zal zijn tegen zo’n soort wet in Nederland. Zelfregulering is lange tijd het adagium geweest in deze sector. Ik ben voorstander van zelfregulering, omdat het draagvlak wordt vergroot als beroepsbeoefenaren hun eigen normen kunnen stellen. Ik ga met de beroepsgroepen praten over dit plan.”

Maar Klink zet vanwege de noodzaak van transparantie toch in op een wettelijke regeling. „Dit is daarmee in zekere zin een breuk met de zelfregulering.”

In de VS geldt bij het melden nu nog een ondergrens van 500 dollar. Cadeaus en betalingen onder dat bedrag vallen buiten de meldingsplicht. Er ligt inmiddels bij het Amerikaanse Congres een nieuw wetsvoorstel dat uitgaat van een minimum van 100 dollar. Klink: „Als je in Nederland zou kiezen voor een ondergrens van 500 euro, dan heb je de gratis iPods en champagnekoelers niet meegenomen. Dus in die zin blijft de rol van de zelfregulering wel buitengewoon belangrijk.”

Transparantie over betalingen van de industrie aan artsen is van belang voor de patiënt, vindt Klink. Die moet kunnen nagaan of sprake is van verwevenheid tussen arts en industrie. Klink: „Ook in de wetenschap is dit van belang. Je kunt dan nagaan welke belangen met onderzoek gemoeid zijn. Samenwerking tussen de farmaceutische bedrijven in onderzoek naar werking en bijwerking van geneesmiddelen is uitermate belangrijk. Daar kunnen we alleen maar positief over zijn. Maar gegeven de grote belangen, commerciële belangen én patiëntenbelangen, moeten huisartsen en medisch specialisten gewoon open kaart spelen. Als klinisch onderzoek objectief is en je kunt het naar wetenschappelijke maatstaven verantwoorden, dan is er niks mis mee als andere bedrijven daarin geïnvesteerd hebben. Dat is één van de kernwaarden van de wetenschap: dat je in je conclusies traceerbaar bent.”

„Wij hebben onlangs de discussie gehad over het baarmoederhalskankervaccin en de belangenverklaringen van de adviescommissie van de Gezondheidsraad. Enkele adviseurs van de raad hadden banden met de twee farmaceutische bedrijven die deze vaccins maken. Het is heel goed geweest dat diegene die onderzoek deden voor de producenten van de HPV-vaccins of financiële banden hadden met die bedrijven, zich hebben onthouden van stemming. Ze konden dus niet meebeslissen over aard en strekking van het advies. Ook hier speelde het thema van transparantie en traceerbaarheid van conclusies.’’

Ook bij expertgroepen die medische behandelrichtlijnen voor artsen opstellen is helderheid over de banden met de industrie geboden, vindt Klink. „Het is volkomen terecht dat het Nederlands Huisartsen Genootschap hier zo’n punt van maakt. Richtlijnen horen vrij van beïnvloeding te worden opgesteld. Transparantie over financiële verwevenheid is een eerste vereiste. En die verwevenheid hoeft niet altijd direct te duiden op laakbaar gedrag of zo, helemaal niet. Het is oorbaar om wetenschappelijk onderzoek te laten financieren door derden.’’

(Trouw) Beeld
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden