Interview

Klimaatverandering kan ook onze psyche treffen

Beeld AFP

Klimaatangst. Milieufatalisme. Een stressstoornis na een natuurramp. Kloppen mensen in de toekomst massaal aan bij de GGZ met deze klachten? Lector Jaap van de Stel is bang van wel.

De psychiater moet zich voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering voor de psychische gezondheid. Dat zegt lector Jaap van de Stel van de hogeschool Leiden vandaag tijdens een symposium over dit onderwerp. Er zijn alleen amper kaarten verkocht. Dat is veelzeggend, volgens de lector. “Het leeft totaal niet in de sector.”

Is dat erg? GGZ-instellingen hebben toch al genoeg aan het hoofd.

“Zeker, maar we moeten als beroepsgroep altijd rekening houden met de omstandigheden waarin mensen functioneren. Met veranderingen op dat gebied. De opwarming van de aarde is daar onderdeel van - met alle gevolgen van dien. Als de werkloosheid hoog is, houden wij daar ook rekening mee. Waarom met klimaatverandering niet? Het is onze verantwoordelijkheid om na te denken over de consequenties. De gevolgen voor de menselijke geest kunnen groot zijn.”

Op wat voor gevolgen doelt u?

“We weten dat natuurrampen, die door klimaatverandering steeds vaker voorkomen, leiden tot ernstige stressverschijnselen, waarvoor mensen behandeld moeten worden. Mannen met een stressstoornis zijn agressiever, iets waaruit weer risico’s voorvloeien voor hun gezinnen. En mensen moeten vluchten, wat ook traumatisch kan zijn.

“We weten uit onderzoek dat er tijdens hittegolven vaker geweldsincidenten zijn, met de psychische gevolgen voor slachtoffers van dien. En denk aan mensen die afhankelijk zijn van de aarde, zoals boeren en vissers. Hun oogst kan mislukken, dat geeft hen nu al een grotere kans op een depressie dan anderen. Met de klimaatverwarming wordt dat alleen maar erger.

“Daarnaast kan ik me voorstellen dat er mensen bij de psycholoog komen met klimaatangst of -paniek , die bang zijn voor rampen of onverwachte weersgebeurtenissen en die fatalistische gedachten hebben. Er bestaat ook zoiets als solastalgia, dat betekent stress door verandering van je fysieke omgeving. Dan hebben we het nog niet over psychiatrische patiënten zelf gehad: omdat zij kwetsbaar zijn, zal klimaatverandering en wisselend weer een grote impact op hen hebben.”

De GGZ kan daar toch niets aan doen?

“We kunnen de opwarming van de aarde niet tegenhouden. We kunnen groene energie gebruiken, onze computers uitzetten en niet meer met de auto naar vergaderingen gaan, maar we kunnen nog het beste proberen de weerbaarheid van mensen te versterken. Dan kunnen ze beter met rampen en onverwachte situaties omgaan.

“Ik stel voor dat iedere GGZ-instelling iemand aanstelt die kennis opbouwt over wat klimaatverandering met onze geestelijke gesteldheid doet. Daar moet überhaupt onderzoek naar gedaan worden. Ook kunnen we bijvoorbeeld meewerken aan gemeentelijke plannen als het gaat om opvang na rampen.”

Is uw pleidooi niet te voorbarig? Als de storm van dinsdag door klimaatverandering kwam, heeft dat nog niet veel gevolgen gehad voor de menselijke geest.

“Mijn Groningse huisje staat vlakbij een dijk van zeven meter hoog. Nu kunnen we alleen het water zien in de verte. Maar als de zeespiegel stijgt en een er een flinke storm opsteekt, kan de dijk zomaar nodig zijn. Na de watersnoodramp en ook de recentere overstromingen in Limburg, hebben we geleerd dat we het water vóór moeten zijn. Dat kun je voorbarig noemen, ik vind het proactief. Wat voor water geldt, geldt net zo goed voor geestelijke nood.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden