Klik mij aan en ik lees u een gedicht voor

In de youtube-bundel lezen bekende mensen zoals Arie Boomsma en Ramsey Nasr voor, maar ook een prostituee en Van Heemstra's kapper. (Trouw)

De bundel ’Als Mozes had doorgevraagd’ ligt in de winkel. Op www.marjolijnvanheemstra.nl zijn nu ook de videogedichten te zien en te horen.

Een boek vol gedichten heet een bundel, maar hoe noem je een internetpagina vol videopoëzie? De inhoudsopgave is een venster met veertig bevroren gezichten, die op commando of verzoek van de kijker tot leven komen en een gedicht voordragen. Marjolijn van Heemstra houdt het op een ’youtube-bundel’, volgens haar uitgever de allereerste die zo verschijnt.

Het is de online variant van haar papieren bundel ’Als Mozes had doorgevraagd’, die nu heel traditioneel in de boekhandel ligt. Ze was trots op het resultaat, maar schrok even van het aantal lezers dat de gemiddelde bundel trekt – eerder honderden dan duizenden. Daarom zocht ze een manier om haar gedichten buiten de kaften tot leven te laten komen. „Omdat ik veel voor theater schrijf, ben ik gewend mijn tekst te horen, uit de mond van een acteur.” De stem die de poëzielezer in zijn hoofd hoort, is niet genoeg.

Ze besloot de bundel als een mini-scenario te zien, en zocht bij elk gedicht een passende voorlezer. Cabaretier Youp van ’t Hek, dichter Ramsey Nasr, astronaut André Kuipers, tv-jurylid Henkjan Smits, voormalig nieuwslezer Noraly Beyer en Margreet Dolman doen mee. Maar ook een raamprostituee, ze zit op haar werkmatras met de rug naar de kijker. In ’Als je wilt bak ik een ei’ stelt ze geen lichamelijke maar huiselijke intimiteiten voor: ’melk warm maken / tv aandoen’, ’sokken voor je pakken / mijn tanden poetsen’.

Van Heemstra’s kapper Patrick komt voorbij, net als haar moeder, die in het door haar voorgedragen ’Achterop’ een onzichtbaar personage is. Want iemand moet toch sturen en trappen, in dit gedicht over de sensatie van het achterop de fiets zitten.

Dat Van Heemstra niet regisseerde maar simpelweg registreerde, maakt de opnames prettig naturel. De jonge Sophia op ten Berg leest met de trotse haast van iemand die net heeft leren lezen. Henkjan Smits met de triomfantelijke blik van iemand die een gedicht uit het hoofd kent.

Van Heemstra (1981) studeerde godsdienstwetenschappen. In haar gedichten verweeft ze grote vragen en Bijbelse beelden met persoonlijke overpeinzingen. Scherpe herinneringen die teruggaan tot haar eigen jeugd, en zelfs die van de mensheid. Ook vanuit het besef dat herinneringen en visioenen verwant zijn aan elkaar. ’Als het niet gebeurd is staat het mij waarschijnlijk te wachten’, schrijft ze ergens.

Programmamaker Arie Boomsma en politicus Frits Bolkestein dragen allebei ’Ver voor Adam’ voor. Boomsma heeft een religieuze overtuiging, Bolkestein is een man van rede. Beide verklaren niet van de tuinman af te stammen, ’met zijn angst voor appels en vrouwen’, maar van de pre-Adamieten, die hoog en ver voorbij het paradijs allang in leren tenten woonden met God. Dezelfde woorden, toch hoor je twee keer een ander gedicht. „Zo leerde ik dankzij dit project ook veel over mijn gedichten. De betekenis verschuift, afhankelijk van wie voorleest, of door een intonatie of timing die ik bij het schrijven niet had verwacht.”

Opvallend is de duolezing van Ronald Sorensen, de uitgesproken politicus van Leefbaar Rotterdam, en Hanina Ajarai, een jonge moderne vrouw met een hoofddoek. Ze lezen om de beurt, en nemen elkaar op als de ander spreekt. Van Heemstra wilde twee denkwerelden confronteren. Maar het gaat verder dan dat. Sorensen en Ajarai zijn namelijk ook oude bekenden. „Zij zat bij hem in de klas toen hij nog een progressieve geschiedenisleraar was, haar lievelingsleraar. En hij mag haar graag. Tot onze verrassing was hij emotioneel onder het weerzien. Hij vroeg enkele malen of ze komt theedrinken, wat ons aan Job Cohen deed denken. Maar Hanina wantrouwt zijn politieke ideeën.

De kloof tussen hen is veel persoonlijker en gecompliceerder dan die tussen een rechtse politicus en een moslima. Zoals poëzie vaak meerduidig is, is het beeld dat hier ook.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden