ReportageVerkiezingen VS

Kleurt rood Arizona deze verkiezingen blauw?

Vrijwilligers van de Democraten roepen burgers met leuzen op de achterruiten van auto's op om zich als kiezer te registreren.Beeld Eline van Nes

De laatste jaren verandert het voormalige Republikeins bolwerk Arizona in een Democratische staat. Hierdoor zou Joe Biden weleens de elf kiesmannen van deze woestijnstaat kunnen winnen op 3 november.

“Señorita Arita? Hoe gaat het? En hoe is het met uw familie?” Minutenlang luistert de twintigjarige Alexis Rodriguez aan de telefoon, waarna hij ter zake komt. “We hebben morgen een evenement. We plakken bumperstickers, komt u ook? Oké, heel fijn. See you mañana.”

Het kantoor van Promise Arizona, een organisatie die zich normaal gesproken hard maakt voor de rechten van latino’s in de Verenigde Staten, is in de aanloop naar de verkiezingen praktisch veranderd in een Democratisch campagnebureau: op tafel staan Amerikaanse vlaggetjes, naast een flyer met kiezersinformatie. Rodriguez spreekt alweer de volgende op zijn bellijst, bij wie hij ook weer eerst naar de familie vraagt. Na het gesprek legt hij uit: “Onze omgang met iedereen is vriendschappelijk en intiem. Zo zijn latino’s.”

Tussen de volgende twee telefoontjes door vertelt Rodriguez dat deze verkiezingen hem persoonlijk aangaan. Zijn moeder kwam voor zijn geboorte vanuit Mexico naar de Verenigde Staten, zonder officiële papieren lopend door de woestijn. “Ik besta vanwege de risico’s die zij nam. Daarom wil ik iets terugdoen, om haar leven betekenis te geven.” Voor Rodriguez betekent dat voornamelijk dat hij strijdt om de Democraten het Witte Huis te bezorgen, want “dan pas krijgt de latinobevolking weer een plaats aan de onderhandelingstafel”.

Na decennia vaste grip op Arizona verliezen de Republikeinen deze staat aan de grens met Mexico in november mogelijk aan de Democratische partij. Eén oorzaak hiervan is de constante toename van (voornamelijk Mexicaanse) hispanics – mensen geboren in Latijns-Amerika of kinderen van ouders uit dat werelddeel. Hun aandeel in de bevolking van de staat ligt intussen op zo’n 30 procent, bijna twee keer zo hoog als in de rest van de Verenigde Staten. En latino’s stemmen gemiddeld genomen vaker Democratisch.

De politieke gevolgen van deze verschuiving zijn al langere tijd zichtbaar: Trump won Arizona in 2016 slechts met enkele procenten verschil van Hillary Clinton. In de peilingen gaan Biden en Trump nu nek aan nek. Het is een opmerkelijke verandering in een van origine Republikeins bolwerk – vanaf de jaren vijftig gingen de kiesmannen van Arizona slechts één keer naar een Democratische presidentskandidaat: naar Bill Clinton bij zijn herverkiezing in 1996. Ook de twee Senaatszetels van Arizona werden decennialang door Republikeinen gevuld, tot de Democraat Kyrsten Sinema tijdens de tussentijdse verkiezingen van 2018 een van die twee zetels won. De Republikeinen zijn zich terdege bewust van het risico dat zij deze staat ‘verliezen’: Trump en zoon Donald Trump junior bezochten Arizona onlangs allebei voor een campagnebijeenkomst.

Maar hoewel de komst van latino’s gemiddeld genomen leidt tot meer Democratische stemmen, is dit nog niet vanzelfsprekend, legt Rodriguez uit. “Afkomstig uit soms sterke macho-gemeenschappen is niet iedere latino vanzelfsprekend enthousiast over de vrouwelijke vicepresidentskandidaat Kamala Harris bijvoorbeeld. Vooral nu het mogelijk is dat zij tussentijds president wordt, als Biden terugtreedt tijdens zijn termijn.”

Alle hens aan dek voor de Democraten

Rodriguez zegt dat het daarom alle hens aan dek is. “Wij moeten de mensen als eerste bereiken. We moeten uitleggen dat de Republikeinen ons hebben gemarginaliseerd.” Nog vier jaar Trump zal volgens Rodriguez rampzalige gevolgen hebben voor latino’s: families die verscheurd worden door uitzettingen, Trumps strijd tegen de regeling die migrantenkinderen zonder papieren beschermt. “Ik merk uit de eerste hand hoe moeilijk families het hebben. Maar er wordt weleens gezegd: de latino’s gaan het in november verpesten voor de Democraten. Te veel latino’s kijken alleen naar de economie, naar wat Trump voor hun portemonnee heeft gedaan.”

Buiten het kantoortje bestaat Central Avenue in Phoenix voornamelijk uit tacozaken en winkels voor autobanden. Een paar straten noordelijk is een strip mall, zo’n typisch Amerikaanse verzameling winkels rondom parkeerplaatsen. Er hangt een indringende geur van gefrituurde kip. Uitbaters hebben naast hun deur een bord: ‘Wij spreken ook Spaans’. Sommige winkels hebben het Engels helemaal laten varen: bodega, mariscos, llantería.

De bekende borden met de namen van presidentskandidaten zoals je die geregeld in de Verenigde Staten in voortuinen ziet, schitteren in deze wijk door afwezigheid. Maar om de hoek van een bouwmarkt valt één huis op: een Amerikaanse vlag bedekt een volledige garagedeur, daarnaast hangt een bord met ‘Latinos for Trump’.

Valerie Smith (58) is een Trump stemmende latina en dat laat ze merken.Beeld Eline van Nes

De 58-jarige latina Valerie Smith stapt net naar buiten en wil best even over politiek praten. Maar voor migratie en ongedocumenteerde migranten heeft ze geen goed woord over, waarschuwt ze meteen. “Ik leef mijn hele leven tussen ongedocumenteerde migranten. Er zitten veel slechte appels tussen. Die muur moet komen, vooral om de drugs hier weg te houden.”

Na een kort praatje op haar oprit blijkt wat Smiths mening vormde: vorig jaar overleed haar dochter, als een van de ruim zeventigduizend Amerikaanse drugsdoden van 2019. Door heroïne, in haar geval. Smith: “Als kind wilde ze nooit Spaans leren, ook al probeerde ik het nog zo. Maar toen ze verslaafd was, sprak ze het ineens vloeiend. Alle dealers spreken hier namelijk Spaans. Ze zijn meedogenloos, maakten haar moedwillig kapot. Daarom moeten we weten wie er in ons land is.”

De cirkelstraten en golfterreinen en Sun City

Wanneer je verder rijdt, over Central Avenue noordwaarts, verandert de omgeving snel. Vanuit de latinosferen kom je tussen de wolkenkrabbers van het centrum – de ondernemingen hier zijn Starbucks, sushitentjes en bierbrouwerijen met IPA’s op het menu. Vervolgens rijd je aan de noordrand van Phoenix de wereld van suburbia binnen: verzorgde bungalowwoningen waar Amerikaanse vlaggen wapperen, ommuurde gemeenschappen met vijvertjes en fonteinen – een surrealistisch gezicht in de woestijn.

Hier betreed je het territorium van die andere belangrijke kiezersgroep van Arizona: bejaarden die in dit warme en droge klimaat pensioneren. Ook de massale komst van senioren verandert de bevolkingssamenstelling van Arizona: de mediaanleeftijd is sinds 1980 toegenomen van 30 naar 38 – wat betekent dat de helft van de Arizonans nu boven de 38 is.

Sun City, een voorstad zonder officiële stadsrechten, is typisch ingericht op deze bevolkingsgroep. Om hier te mogen wonen, moet iemand in het huishouden 55-plus zijn. De straten zijn hier aangelegd in organische cirkelvormen, waar tussendoor uitgestrekte groene golfterreinen liggen. Bewoners gebruiken hun golfkarretjes zelfs voor de boodschappen of om ergens koffie te drinken.

Achter het clubgebouw van de lokale golfvereniging zitten vier mannen van in de zeventig rond het middaguur met blikjes Coors light-bier, stiekem worden daarnaast nog een heupflesje whiskey en kleine kartonnen bekertjes doorgegeven. De mannen hebben net gespeeld, vertellen ze vrolijk.

Het is al snel duidelijk hoe exemplarisch dit groepje is voor het stemgedrag van de senioren in de staat: twee zijn Republikeinen, eentje overtuigd Democraat en de laatste neigt naar conservatief maar twijfelt nog. Op de vraag wat zij het belangrijkste vinden, komt een eenduidig antwoord: migratie. “We hebben niets tegen Mexicanen,” zegt de 77-jarige Steve Vosgier, een van de Republikeinen. “Zolang ze maar legaal komen.”

Na een potje golfen drinkt Republikein Steve Vosgier (77, derde van links) bier en whiskey met zijn vrienden. Ondanks hun verschillende politieke voorkeuren zijn de heren goede vrienden.Beeld Eline van Nes

De mannen beginnen direct over Joe Arpaio, de voormalig sheriff die een schrikbeleid voerde in Arizona voor gearresteerde ongedocumenteerde migranten. Hij sloot hen in de verzengende hitte op in tentenkampen in de woestijn. Alle vier zijn ze het eens. “Arpaio wist tenminste van aanpakken”, verwoordt Vosgier hun mening. En precies dat vinden de Republikeinen van het groepje nou ook van Trump: die staat op tegen China en tegen de socialisten in de Verenigde Staten. “Als het aan jou ligt, wordt straks niemand meer voor werken beloond”, zegt Vosgier tegen de enige Democraat.

Zodra de andere drie in hun golfkarretjes zijn gestapt en aangeschoten slingerend wegrijden, blijft Vosgier alleen achter. Hij kijkt zijn vrienden na en verzucht dat het jammer is dat het land zo verdeeld is geraakt. “Dat merk je met Trump: het is geen aardige man, maar hij heeft meer voor dit land gedaan dan menig Democraat. Vroeger konden mensen elkaar nog vinden, bruggen slaan. Sinds een jaar of tien, vijftien, is het echt het een of het ander. Rood of blauw.”

Maar maakt Vosgier als zeventigplusser zich dan geen zorgen om het coronavirus en de manier waarop dit is aangepakt door de regering-Trump? “Er zijn veel levens gered omdat Trump ervoor zorgde dat mensen niet meer konden inreizen. Dat noemde Biden toen verkeerd, van hem moest iedereen naar dit land kunnen komen”, zegt Vosgier verontwaardigd. Hij verwijst ermee naar de reisbeperkingen die de Amerikaanse regering begin februari invoerde, waardoor Chinese staatsburgers niet meer direct naar de VS konden reizen. Biden trok destijds tijdens een bijeenkomst in Iowa de redenatie daarachter in twijfel.

Het kan beide kanten op

Net zoals de hispanics onverwacht ruim voor Trump kunnen stemmen, zit onder de senioren van Arizona de mogelijkheid dat een deel van de getrouwe conservatieve stem zich juist niet achter Trump schaart. En dat heeft alles te maken met het coronavirus. Senioren vallen uiteraard in de risicogroep en kijken daarom de president op de vingers bij iedere stap die hij doet.

Vanwege het virus zijn alle Democratische hoofdkantoren eigenlijk dicht voor bezoek, maar na enig aandringen geeft een vrijwilliger het telefoonnummer van de 30-jarige Edder Diaz-Martinez. “Wij zien dit als een referendum over deze regering en alle fouten die ze hebben gemaakt”, zegt die gehaast tussen twee meetings door aan de telefoon. “Er zijn meer dan tweehonderdduizend coronadoden gevallen in Amerika. We zijn in recessie. Dat zijn belangrijke thema’s voor iedereen, maar vooral voor de senioren. Daarom zijn wij inderdaad overtuigd dat zij massaal Democratisch zullen stemmen.”

Veel meer dan alleen een president

In november staat niet alleen de volgende president op het stembiljet in de Verenigde Staten, maar ook lokale politici en verschillende initiatieven.

Zo stemt Arizona ook over een nieuwe belasting voor de hogere inkomens, waarvan de inkomsten naar het schoolsysteem moeten gaan: mentorprogramma’s en salarisverhoging voor leraren. Daarnaast stemt Arizona ook over legale marihuana, waarvoor intussen al in meer dan tien Amerikaanse staten wetgeving is doorgevoerd.

Op het Republikeinse campagnekantoor in Sun City, waar geen mondkapje te zien is en het vrijwilligersteam gewoon aanwezig is voor bezoekers, geloven ze niet dat senioren opeens massaal de partij zullen verlaten. De 83-jarige Peter Lee, voormalig medewerker van inlichtingendienst NSA, schudt lachend zijn hoofd.

“Dat is echt een leugen die de politici en de media de wereld in helpen. Trump staat stevig, ook onder senioren. Het enige dat wij zien is Democraten die Republikein worden. Als een Republikein al onze partij verlaat, zal-ie hoogstens op een onafhankelijke kandidaat stemmen, nooit naar de Democraten gaan. Naarmate je ouder wordt, begrijp je de wereld namelijk beter. Dan raak je ook dat naïeve idealisme kwijt dat jonge mensen over zich hebben. Dus stem je niet op de Democraten.”

Jong, dat zijn de latino’s van Arizona. Onder hen ligt de mediaanleeftijd op 26. Dat is te merken bij de groep rondom Alexis Rodriguez: alle vrijwilligers die hem helpen zijn onder de dertig. Intussen is hun campagne-evenement begonnen, op de parkeerplaats voor hun kantoor aan Central Avenue. Een voor een rijden auto’s binnen op de parkeerplaats van het kantoor van Promise Arizona, waarna de groep vrijwilligers aan de slag gaat met de achterruiten: schoonmaken, in kleurrijke verf Register to vote en daarnaast nog een sticker met QR-code.

Rodriguez legt uit dat iemand alleen maar met de smartphone die sticker hoeft te scannen voor een registratieformulier. Omdat de Amerikaanse overheid geen bevolkingsregister kent zoals in Nederland, moet je jezelf in vrijwel alle staten eerst als kiesgerechtigde inschrijven. Daarna kan je een poststembiljet aanvragen of op verkiezingsdag naar het stemkantoor. “Dit is nu het belangrijkste”, zegt Rodriguez. “Mensen kunnen zich nog een paar dagen registreren om te stemmen. We moeten zorgen dat zo veel mogelijk van hen dat doen.”

Lees ook: 

De grensmuur van Trump houdt in Arizona smokkelaars tegen, én wilde dieren

Een muur langs de grens met Mexico was een belangrijke verkiezingsbelofte van president Trump, bedoeld om migranten en smokkelaars tegen te houden. Maar de muur heeft een onvoorzien effect: het stopt ook de migratie van wilde dieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden