Klem tussen boer en Brussel

Wat hebben de bewindslieden van Rutte II bereikt? Ze verdedigen waarschijnlijk voor het laatst de begroting van hun departement: in maart zijn er verkiezingen. Vandaag: staatssecretaris Martijn van Dam (PvdA, landbouw en natuur).

"Ik zit hier niet voor de boeren." Martijn van Dam was in mei een half jaar staatssecretaris toen hij een geruchtmakend interview gaf aan NRC Handelsblad. Zijn pleidooi ('geen directe inkomenssteun meer voor Europese boeren') werd overschaduwd door de kop boven het artikel. Een bewindspersoon verantwoordelijk voor landbouw die hardop zegt dat hij er niet zit voor de agrariërs. Ophef verzekerd.

Het moet vermeld: de kop boven het interview was te kort door de bocht. Van Dam had duidelijk willen maken dat hij er voor iedereen is, niet alleen voor de veehouders. Maar het leed was reeds geschied. Boerenorganisatie LTO kwam verhaal halen op het ministerie ('alsof de minister van onderwijs zegt: Ik zit hier niet voor de scholen'), in de Tweede Kamer spraken meerdere partijen schande van de uitspraak. De zin dat Van Dam 'hier niet zit voor de boeren' heeft het nieuwe verkiezingsprogramma van het CDA gehaald. De staatssecretaris is haarfijn duidelijk gemaakt: sol niet met de landbouwsector.

Martijn van Dam (Zoetermeer, 1978) kwam in 2003 voor de PvdA in de Tweede Kamer. Bij de start van dit kabinet in 2012 werd hij vicefractievoorzitter, de rechterhand van partijleider Diederik Samsom. In november vorig jaar schoof Van Dam door naar het kabinet. Sharon Dijksma volgde de over de Fyra-enquête gestruikelde Wilma Mansveld op als staatssecretaris van infrastructuur en milieu en Van Dam kreeg de stoel van Dijksma op economische zaken, verantwoordelijk voor natuur en landbouw.

Van Dam heeft een baan die niet onderschat moet worden, ook al is zijn avontuur van beperkte duur. Hij mag dan lang op het Binnenhof rondlopen, veel bestuurlijke ervaring heeft hij niet. Voor de natuur- en landbouwsector is hij na Co Verdaas en Dijksma de derde(!) staatssecretaris op deze post met wie ze sinds het aantreden van Rutte II moeten samenwerken.

De staatssecretaris heeft het momenteel niet gemakkelijk. De druk vanuit de Tweede Kamer en de boeren om de huidige melkveecrisis op te lossen, is groot. Nederland heeft te veel koeien en stoot daardoor te veel fosfaat uit. De fout ligt in eerste instantie bij die veehouders die na het afschaffen van het melkquotum, vorig jaar, fors zijn gaan uitbreiden. De Europese Unie dreigt nu de uitzonderingspositie die Nederland heeft om meer mest te mogen uitrijden, in te trekken, met grote financiële schade tot gevolg.

Van Dam presenteerde eerder dit jaar een reddingsplan in de vorm van zogeheten fosfaatrechten. Elke boer zou het recht krijgen een bepaalde hoeveelheid mest te produceren. Maar de EU accepteert het niet. Het kabinet zou de boeren op deze manier verboden staatssteun geven. Van Dam boos op Brussel, de boeren boos op Van Dam. Crisis dus.

Op 2 november, exact een jaar na zijn aantreden, reisde de staatssecretaris af naar de IJsselhallen in Zwolle voor een ontmoeting met honderden verbolgen melkveehouders. De sfeer was gespannen. CDA-Tweede Kamerlid Jaco Geurts zat in de zaal. Van Dam kreeg de wind van voren, vertelt Geurts, omdat hij niet genoeg zijn best zou doen om Brussel te overtuigen van zijn fosfaatplan. Maar in de loop van de avond wist Van Dam de woedende boeren voor zich te winnen. Geurts: "De boze vinger wees niet meer naar de staatssecretaris, maar naar Brussel. Heel knap zoals Van Dam dat deed."

Sinds vorige week ligt er een nieuw reddingsplan. Het is de bedoeling dat er uiteindelijk 200.000 koeien minder rondlopen, onder andere doordat boeren een premie krijgen per afgestoten dier. En nu maar hopen dat de EU dit wel accepteert. Wat Geurts betreft 'zet Van Dam zijn tent op in Brussel totdat het geregeld is'. Volgens hem is dit het ultieme moment om te bewijzen dat hij er juist wél voor de boeren zit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden