'Kleinschalige asielopvang was ook geen succes'

1989: Tamil-asielzoekers uit Sri Lanka. De pensions waar ze opvang kregen, waren vaak brandgevaarlijk of te klein. Beeld Jan Everhard, HH
1989: Tamil-asielzoekers uit Sri Lanka. De pensions waar ze opvang kregen, waren vaak brandgevaarlijk of te klein.Beeld Jan Everhard, HH

Iedereen heeft de mond vol van kleinschalige opvang van asielzoekers, maar dat is geen realistische optie, zegt de Leidse hoogleraar migratiegeschiedenis Marlou Schrover. "In het verleden pakte die kleinschalige opvang slecht uit. Politici die hier nu weer om roepen, lijken een kort geheugen te hebben. Het klinkt leuk, maar zo simpel zal het niet zijn."

Schrover deed onderzoek naar onder andere de circa 3500 Tamils uit Sri Lanka die begin jaren tachtig naar Nederland kwamen om asiel aan te vragen. "In de steden zaten toen kleine opvanghuizen met enkele tientallen Tamils. Plekken waar donkere jonge mannen rondhingen, dat werd steeds meer als zeer bedreigend ervaren."

In die tijd werd de opvang van vluchtelingen regionaal geregeld via de Regeling Opvang Asielzoekers (Roa). Die regelde dat asielzoekers terecht konden in talloze pensionnetjes, hotels, lege vakantiedorpen. Wie in het Roa-archief duikt, snapt de problemen, stelt Schrover. Er zijn mappen vol inspectierapporten over misstanden in de toenmalige kleinschalige opvang: wegens uitbuiting, brandgevaarlijke huisvesting, spanningen doordat ook daar te veel mensen op een te klein oppervlak werden ondergebracht

null Beeld Marlou Schrover
Beeld Marlou Schrover

Mensonterende toestanden

Toch winnen de pleitbezorgers voor kleinere opvangplekken nu weer terrein. De Nationale Ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens meldden woensdag dat massale opvang van vluchtelingen in tentenkampen, zoals in Heumensoord bij Nijmegen, tot mensonterende toestanden leidt.

Verschillende burgemeesters, gemeenten en ook burgers protesteren al langer tegen de komst van honderden asielzoekers op één plek. Voor vijftig of honderd mensen is gemakkelijker draagvlak te vinden dan voor vijfhonderd of meer, zoals het Centraal Opvangorgaan Asielzoekers (Coa) graag wil, is een veelgehoorde opvatting.

Opmerkelijk dat juist die centraal aangestuurde opvang is ontstaan na onvrede over de kleinschalige opvang, van Tamils. Er speelde ook een ander politiek element, zegt Schrover, dat ook nu veel gehoord wordt in het debat. "Veel politici vreesden dat het uitzetten van Tamils lastig zou worden door de kleinschalige opvang. Want die kleinere opvang zou de integratie kunnen bevorderen."

'De geschiedenis herhaalt zich'

Schrover: "De decentrale opvang werd daarom juist afgeschaft. Centraal en grootschaliger is beter voor de veiligheid, makkelijker te controleren én goedkoper, was de achterliggende gedachte."

Toen in de jaren negentig vanwege de Balkan-oorlog veel Joegoslaven naar Nederland kwamen, kreeg het idee van centraal opvangen verdere invulling. "Roa werd Coa," zegt Schrover. Er kwamen zoveel vluchtelingen tegelijk dat, net als nu, er ook grootschalige tentenkampen kwamen. "Dat daar nu kritiek op komt, is zo voorspelbaar. De geschiedenis herhaalt zich. Zet veel mensen bij elkaar die niets te doen hebben, zonder privacy, en spanningen zijn onvermijdelijk."

'Zeer interessant' dat nu een omgekeerde beweging gemaakt wordt in het debat: van groot- naar kleinschalig, zegt Schrover. Best logisch na een rapport over ellendige toestanden in de huidige grootschalige tentenkampen. Maar niet realistisch, denkt zij. Alleen al de drieduizend uit Heumensoord kleinschalig onderbrengen, is een grote operatie. Creëer je plekken van honderd, dan heb je dertig keer toestemming nodig van een gemeente. "Er zijn dus veel meer gemeenten nodig die meewerken aan noodopvang. Terwijl ze nu al lang niet allemaal willen meewerken."

Misstanden

"Daarnaast zijn de kosten veel hoger: al die plekken hebben een eigenaar die betaald wil worden. Ook is de controle over zoveel versnipperde opvang moeilijker. Met waarschijnlijk als gevolg dat er misstanden ontstaan, denk Schrover. Tot slot vraagt zij zich af of de weerstand in gemeenten werkelijk lager is als er meer kleine plekken komen.

Als in een middelgrote stad op tien plekken asielzoekers komen, zijn er meer omwonenden die daarmee geconfronteerd worden. "Nu denken mensen: zo'n leuk Syrisch gezinnetje kunnen wij wel opvangen in de buurt. Maar asielzoekers zijn vaak alleenstaande mannen en hun komst leidt vaak tot protest. Dat leert het verleden."

Deze week op de agenda

De wens voor kleinschalige opvang staat ook deze week weer op de agenda van gemeenteraden, zoals donderdag in Heesch. Het ziet ernaar uit dat de raad tegen de komst van een groot azc gaat stemmen. Het voorstel voor 500 plekken voor tien jaar leverde heftige protesten op. Dit zijn te veel asielzoekers voor het dorp, zeggen sommige inwoners, zij willen een kleinschaliger alternatief.In Veghel verliep de inloopavond vorige maand rustiger, al zijn er ook in deze gemeente mensen die zich zorgen maken over de komst van asielzoekers. Hier gaat het niet om een groot azc, maar om plek voor maximaal 300 asielzoekers in een oud ziekenhuiscomplex. Morgen wordt besloten of die noodopvang, voor maximaal een jaar, doorgaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden