'Kleine zaken bepalen ons lot'

De Iraanse regisseur Asghar Farhadi timmert aan de weg. In Berlijn won zijn 'A Separation' de Gouden Beer voor de beste film. Ook in eigen land doen zijn films het goed, ondanks de censuur. 'Censuur bestaat voor iedereen.'

Met zijn overdonderende familiedrama 'A Separation' veroverde Asghar Farhadi (39) eerder dit jaar het Filmfestival van Berlijn. Als eerste Iraanse regisseur won hij de Gouden Beer voor de beste film. Deze week is hij even in Nederland, voor de opening van World Cinema Amsterdam dat gedurende twaalf dagen de wereldcinema uit Afrika, Azië, en Latijns-Amerika belicht.

"Het was een vreemde gewaarwording", vertelt Farhadi, "om in Berlijn tot beste filmmaker te worden uitgeroepen, terwijl mijn collega Jafar Panahi gevangen zat. In mijn dankwoord heb ik de hoop uitgesproken dat zijn probleem snel wordt opgelost. Voor mij is het onacceptabel dat een filmmaker niet de film mag maken die hem voor ogen staat, of het nu in Iran is of daarbuiten."

De gelouwerde Iraanse cineast Jafar Panahi werd eind vorig jaar veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf. Ook kreeg hij een verbod van twintig jaar op filmen, reizen en praten met de pers. Hij zou anti-islamitische propaganda hebben gemaakt. Tegen de veroordeling werd beroep aangetekend. Op een uitspraak wordt nog steeds gewacht.

In de tussentijd maakte Panahi in Iran een prachtfilm over zijn situatie met de titel 'This Is Not A Film'. Dat wil zeggen: hij filmde niet zelf (dat mag immers niet) maar liet zich in een meesterzet in zijn eigen huis filmen door collega Mojtaba Mirtahasebi die de documentaire op het afgelopen Filmfestival van Cannes presenteerde. De film was op een usb-stick gezet, verstopt in een taart, en zo van Teheran naar Parijs vervoerd.

"We zijn nu weer een paar maanden verder", zegt Farhadi. "Ik kom Panahi af en toe tegen, bij een ceremonie of een theatervoorstelling. Hij beweegt zich in het openbaar, maar het is erg moeilijk voor hem om niet te kunnen filmen."

Uw film mag wel in Iran worden vertoond. U hebt zelfs voor de derde keer de publieksprijs gewonnen op het Filmfestival van Teheran.
Asghar Farhadi: "Ik heb veel geluk gehad met de vertoning van mijn films. De publieksprijs in Iran betekent veel voor me. Het zijn gewone Iraniërs die de film zien en waarderen."

Hebt u ervaring met censuur?
"Ik wil hier graag twee dingen over zeggen. Ten eerste bestaat censuur overal ter wereld. In sommige landen gaat het om politieke en sociale censuur. In andere landen gaat het om de hoeveelheid geld die in een film wordt geïnvesteerd. Om een film te kunnen maken, worden scenario's veelal aangepast aan de smaak of de wensen van de geldschieter. Het tweede is, dat we allemaal op een bepaalde manier worden geconfronteerd met censuur. In de kindertijd lopen we al tegen allerlei grenzen aan. Er is censuur op school, op straat en thuis. Als je in een dergelijke samenleving opgroeit, leer je met censuur omgaan."

De Iraanse filmmaker Abbas Kiarostami leerde met censuur omgaan. Zijn laatste film 'Copie Conforme' werd vanwege de blote jurk van Juliette Binoche in de ban gedaan.
"Censuur bestaat voor iedereen. De een heeft geluk en ontsnapt. De ander heeft minder geluk en wordt in de kraag gegrepen. Dat is het punt, je weet nooit hoe het loopt. Zo is er van 'Copie Conforme' onlangs een publieke vertoning geweest in Iran, en is de ban blijkbaar opeens opgeheven."

U trekt ons met 'A Separation' het complexe dagelijkse leven in Teheran binnen, en laat ons onder meer getuige zijn van de heftige bosting tussen een welgestelde, seculiere familie in het noorden van de stad en een armere, gelovige familie in het zuiden. Elk gebaar, elke blik, elk woord lijkt daarbij van belang.
"We neigen er in ons leven vooral naar aandacht en energie te besteden aan de zogenaamd grote gebeurtenissen en beslissingen, zoals een bruiloft. We hebben de neiging kleine dingen te negeren. Maar het zijn juist de kleine gebeurtenissen en toevallige ontmoetingen die ons lot bepalen."

Komt uw ervaring in het theater van pas in de cinema?
"Oh ja, in het theater heb ik leren werken met acteurs, en ik heb veel over drama geleerd. Als je bijvoorbeeld niet kunt raden wat er gaat gebeuren, kun je ook niet betrokken raken bij het verhaal. Ik heb ook veel klassieke tragedies gelezen, daarom botst het in mijn verhalen waarschijnlijk vaak tussen twee groepen."

'A Separation' is behalve een heel filmische ook een heel talige film.
"Misschien is dat te danken aan Harold Pinter, de Britse toneelschrijver. Ik heb een thesis over zijn werk geschreven. Wat ik zo goed vind, is de manier waarop hij zich heeft verdiept in de werking van de taal. In zijn stukken wordt veel gepraat, maar weinig gezegd. Omdat mensen verbergen wat ze eigenlijk willen zeggen. Ze zeggen iets, maar ze bedoelen iets anders. Daarbij willen ze niet worden geconfronteerd met stilte. Naast Pinter ben ik een groot bewonderaar van Tsjechov, omdat hij zoveel aandacht heeft voor details."

De mensen lijken in het vuur van de strijd vaak niet de juiste woorden te kunnen vinden.
"De meeste misverstanden en irritaties ontstaan doordat mensen niet goed, of niet zorgvuldig, communiceren. Ze gebruiken de verkeerde woorden. Ze vatten woorden te licht op, of te zwaar. Het is niet alleen van toepassing op de lagere klasse, het geldt ook voor de middenklasse. 'Waarom begrijp je nou niet wat ik wil zeggen?', vraagt de echtgenoot zich radeloos af."

Het wemelt in uw film van de leraren die ook over elkaar heen buitelen.
"Ja, iedereen voelt zich geroepen om het elfjarige schoolmeisje in het verhaal iets te leren. Interessant is dat vader en moeder hun eigen methodes hebben. Vader heeft duidelijk zijn principes. Moeder is minder onwrikbaar. Zij leert haar dochter dat ze een probleem op verschillende manieren kan oplossen, en dat ze kan kiezen. Het zegt veel over de man en de vrouw. Hij streeft naar stabiliteit; zij naar verandering."

Ondertussen lijkt het meisje het allemaal veel scherper te zien dan de volwassenen.
"Ik denk dat het schoolmeisje de belangrijkste rechter is, omdat ze continu observeert en luistert naar verschillende versies van het verhaal."

World Cinema Amsterdam
'A Separation' is te zien in 12 filmtheaters, en op het festival World Cinema Amsterdam dat t/m 21 augustus plaatsvindt in filmtheater Rialto. Een selectie uit het programma wordt t/m 13 september ook vertoond in Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Arnhem, Maastricht, Nijmegen en Groningen. Openingsfilm van de reeks openluchtvoorstellingen op 17 augustus is 'Almanya', de filmhit uit Duitsland die gemaakt werd door twee Turks-Duitse zussen die op komische wijze reflecteren op migratie en integratie en zich in hun film direct wenden tot bondskanselier Angela Merkel. Slotfilm is 'Once Upon a Time in Anatolia' van de Turkse cineast Nuri Bilge Ceylan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden