Kleine partijen krijgen kansen zat

Kleine politieke partijen worden helemaal niet tekort gedaan in ons kiesstelsel. En evenmin in de media. Bij de laatste verkiezingen konden zelfs de meest bizarre en marginale groepen hun mening kwijt. Verander dus voorlopig maar niets aan het systeem.

Er is in de krant ruimte voor rijp en groen. Neem het recente betoog van senator-hoogleraar Rosen thal (Trouw, 12 augustus, over het onrecht dat de kleine partijen is aangedaan). Die zouden, terwijl evenredigheid toch heel hoog in het Hollands vaandel staat, tekort worden gedaan. Een erg groen verhaal, verre van rijp.

Rosenthal twijfelt zelfs aan de werking van het systeem als zodanig. ,,De staatsrechtelijke mogelijkheid om zonder veel beletselen een partij op te richten en zo stemmen in het gehele land te verzamelen, was ooit de hefboom naar werkelijke evenredige vertegenwoordiging, maar is dat allang niet meer'', jeremieerde hij. En hij bepleit een gemengd kiesstelsel en een meer prominente rol voor de media.

Maar klopt de onderliggende diagnose? Waarom zou je sleutelen aan het systeem, voordat overtuigend is vastgesteld dat het niet deugt en hoognodig moet worden aangepast aan de eisen van de moderne tijd? Een prominent lid van een liberale partij die ook conservatieve trekken kent als het gaat om de inrichting van het staatsbestel, kan dit slechts beamen.

Neem de basis van het pleidooi. Kleine politieke partijen hebben nauwelijks toegang tot de media, meent Rosenthal. Mijn indruk is heel anders. In de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van januari 2003 werd ik tot vervelens toe geconfronteerd met Emile Ratelband en met die o zo vrolijke Johan Vlemmix van de Partij van de Toekomst. Ook kon ik maar moeilijk om de nieuwe lijsttrekster van Leefbaar Nederland heen. Voorbeelden van uiterst marginale groeperingen die veel meer aandacht en zendtijd kregen dan de omvang van hun aanhang eigenlijk rechtvaardigt.

Partijen die aan verkiezingen meedoen, zouden ook makkelijker toegang tot de media moeten kunnen krijgen. Wederom een curieus argument. Nederland kent namelijk al zoiets unieks als de zendtijd voor politieke partijen. Gratis zendtijd op televisie in de aanloop naar verkiezingen, plus nog een staatsbijdrage in de kosten voor het maken van de propaganda -er zijn maar weinig landen die zo gul dergelijke schaarse zaken als zendtijd op televisie geven aan zelfs de meest obscure en op voorhand eigenlijk al kansloze partijtjes. Het standpunt dat de toegang tot de media te gemakkelijk is, is dan ook zeker zo goed te verdedigen als het tegenovergestelde standpunt van Rosenthal.

En dan die klacht over de geslotenheid van het systeem. Natuurlijk, 2002 lijkt al weer lang geleden. Maar was dat niet het jaar dat twee nieuwe politieke partijen erin slaagden in de Tweede Kamer verkozen te worden? Was een van die partijen niet de Lijst Pim Fortuyn, die niet alleen een zeer aanzienlijk aantal zetels wist te winnen, maar ook gelijk kon aanschuiven aan de formatietafel? En vervolgens als volwaardige partner deelnam -dat was althans de bedoeling, neem ik aan- aan het eerste kabinet-Balkenende?

En was dat alles niet het sluitstuk van een periode waarin Pim Fortuyn letterlijk van de ene televisiestudio naar de andere liep, en er geen dag voorbijging of hij was in de media te zien en te horen? De lijsttrekker van een partij waarvoor de kinderschoenen nog te ruim zaten.

Wat te doen?, vroeg Rosenthal zich af. Hoe dient het bestaande stelsel te worden aangepakt? Dat is een makkelijke vraag. Niets, voorlopig. Laten we eerst een serieuze analyse trachten te maken van de eventuele problematiek. Eerst echt goed kijken hoe het huidige systeem werkt en wat daarvan de voor- en nadelen zijn. Dan kunnen we altijd nog, nadat op de juiste, want zorgvuldige, wijze een diagnose is gesteld, besluiten tot ingrijpen over te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden