Kleine incidentjes

Interviewer: 'Ik ken eigenlijk geen enkel echt democratisch islamitisch land, u wel?' Geïnterviewde: 'Ik ken helemáál niet zoveel democratische landen'.

Jaap de Berg

Het was een van de keren dat het publiek in de Amsterdamse Rode Hoed zondagmiddag stevig applaudisseerde. Burgemeester Job Cohen had er zojuist de Abel Herzberg-lezing gegeven en werd, tegen de achtergrond van de aanslagen in de VS, ondervraagd door Willem Breedveld. Een tweede applaus klonk op nadat Cohen desgevraagd een advies 'in de richting van de pers' had gegeven. Dit: 'Blaas nou verdomd kleine incidentjes niet op'. Kennelijk een verwijzing naar de manier waarop sommige media waren omgesprongen met het bericht dat Marokkaanse jongeren te Ede zich hadden overgegeven aan vreugdebetoon.

Het was verleidelijk dat advies op te vatten als een verkapte pluim voor Trouw. Immers, in plaats van het bericht op te blazen hadden wij het aanvankelijk helemaal niet gepubliceerd. Dit was geen vergissing -zoals met het nieuws over de ramp in Toulouse dat, ofschoon ter redactie verwerkt, zaterdag de krant niet haalde. Daar was een ongelukkige -zij het verklaarbare en zelfs begrijpelijke- communicatiestoornis debet aan.

Over de beslissing om het Edese bericht, afkomstig van een persbureau, niet onverwijld af te drukken, was nagedacht. De redactie kon de volstrekte betrouwbaarheid ervan niet voetstoots aannemen. Andere ervaringen met dezelfde bron wekten argwaan. Ter illustratie: die bron maakte er onlangs ook gewag van dat de politie in Venlo, volgens haar woordvoerder, 'veel meldingen' had ontvangen over allochtonen die vreugde aan de dag legden over de aanslagen in de VS. Bij navraag door de nieuwsdienst van Trouw bleek dat de Venlose politie rectificatie van het nieuws had geëist, omdat het was opgeblazen door 'enkele' (meldingen) te veranderen in 'veel'.

Wie journalisten kent zal zich er niet over verbazen dat het aanvankelijke zwijgen over jonge Marokkanen te Ede ook op de redactie aanleiding gaf tot enige gedachtewisseling. School er niet ook de wens achter om, op welke grond ook, mogelijk stigmatiserend nieuws als het even kon uit de krant te weren? Zo'n vraag roept al gauw de tegenvraag op of de ander er niet al te zeer op gebrand is zulk nieuws hoe dan ook wereldkundig te maken. Beide vragen zullen sommige lezers bekend voorkomen. Ze weten ook dat de beantwoording ervan gemakkelijk kan uitlopen op een discussie over vooroordelen en andere zieleroerselen die, moeilijk te verifiëren als ze zijn, een zwakke basis vormen voor een vruchtbaar gesprek.

In de Rode Hoed hield burgemeester Cohen de media voor dat het hun allereerste taak is, feiten te onthullen, 'te registreren wat er precies gebeurt'. Zeker wanneer een krant, zoals in het geval van Ede, aangewezen is op persbureaus, lijkt dat eenvoudiger dan het is. Voor de volstrekte betrouwbaarheid van nieuws dat ze niet zelf vergaarde en evenmin meteen kon natrekken, kan geen krant instaan -en al helemaal niet wanneer het afkomstig was van woordvoerders wier belang ermee gemoeid is.

Bovendien: begrippen als 'nieuws' en 'feiten' zijn wel wat gecompliceerder dan Cohen leek te suggereren. Hun inhoud berust niet zelden op een perceptie van de werkelijkheid die van mens tot mens kan verschillen. Het feit van de een is soms de halve waarheid, of minder, van de ander. Natuurlijk spant een consciëntieuze redactie zich ervoor in, aan zulke verschillen recht te doen en haar lezers genoeg context, achtergrondgegevens en duiding te verschaffen om hen in staat te stellen een eigen oordeel te vormen. Maar ook dat kan eenvoudiger klinken dan het is. Al was het maar omdat wij journalisten met het merendeel van de mensheid gemeen hebben dat onze nieuwsgierigheid niet altijd bij uitstek uitgaat naar wat met onze denkbeelden en theorieën in strijd is.

,,Zou iemand ooit de volkomen waarheid verkondigen'', schreef de Griekse wijsgeer Xenophanes, ,,dan zou hij er onwetend van zijn dat alles met vermoedens doorweven is''. Een zinnig motto, voor makers zowel als lezers van kranten, in een tijd waarin ook 'kleine incidentjes' sterke emoties oproepen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden