Klein zeer

Vorige week kocht ik nieuwe schoenen, die ik zo snel mogelijk in gebruik nam. Nog dezelfde dag deed ik ze aan. Vervolgens doorkruiste ik de halve stad. Aanvankelijk bewoog ik me lenig als een gazelle. Maar gaandeweg ging ik lijken op een manke hond. De schoenen knelden aan alle kanten. Het was of mijn voeten zich bevonden in een bankschroef die almaar vaster werd aangedraaid. Strompelend keerde ik huiswaarts en strompelend beklom ik de trappen naar mijn bovenverdieping.

Ik heb eens ergens gelezen dat Michelangelo, terwijl hij werkte aan de gewelfschildering in de Sixtijnse kapel, bij dag en nacht zijn laarzen aanhield. Bezeten als hij van zijn opdracht was, vergat hij de laarzen in kwestie maandenlang uit te trekken, waardoor ze met zijn voeten verkleefden. Toen hij zich ten slotte van het schoeisel ontdeed, stroopte hij tegelijk met de laarzen de huid van zijn voeten. Ik betwijfel of dat verhaal op waarheid berust. Over weinig stervelingen wordt zo veel romantische flauwekul verteld als over kunstenaars. Maar leugens zijn nu eenmaal hardnekkiger dan de werkelijkheid. Daarom dacht ik aan de ontvelde voeten van Michelangelo toen ik mijn eigen voeten aanschouwde: eenmaal bevrijd uit de knellende nieuwe schoenen, bleken ze rauw te zijn als biefstuk.

Op dat moment werd ik getroffen door een herinnering van lang geleden, uit de vroege jeugd van mijn zoon Aron. Ik was met de zorg voor het kind alleen. Omdat ik amper het zout in de pap verdiende, kwamen mijn ouders me te hulp. Ze hadden besloten dat het hun kleinzoon aan niets zou ontbreken. Niet alleen verwenden ze hem met speelgoed, ze staken hem ook regelmatig en overdadig in de kleren. Altijd wanneer we bij hen logeerden, trok mijn moeder er wel met haar kleinzoon op uit om hetzij een nieuw jasje, hetzij broeken of truitjes voor hem te kopen. Schoenen vond zij het belangrijkst. Die werden met grote zorg gekozen. Ze sleepte het kind naar de beste schoenwinkels in de omtrek. Want, zo zei ze met klem, 'goede schoenen zijn de hoeksteen van de samenleving'.

Had ze schoenen gevonden die de toets van haar kritiek konden doorstaan, dan kreeg Aron die niet meteen te dragen. Eerst werden ze door haar onderworpen aan een speciale behandeling, die zowel omslachtig als tijdrovend was. Avond aan avond, terwijl ze met mijn vader en mij aan tafel zat en terwijl ze nauwelijks deelnam aan het gesprek, kneedde ze het stugge leer tussen haar vingers. Urenlang masseerde ze beurtelings de rechterschoen en de linker. Met ronddraaiende bewegingen wreef ze van elke schoen geduldig het hielstuk, de zijkanten, de neus en zelfs de flap soepel. Vooral de naden moesten worden getemd, want daarvan mocht haar lieve kleinzoon niet de geringste hinder ondervinden. ,,Deed je dat vroeger met mijn schoenen ook?'' vroeg ik een keer. Ze knikte. ,,Ik wilde niet dat je pijn had, in elk geval niet zolang ik het kon voorkomen.''

Hoe dikwijls heb ik achteloos toegekeken terwijl zij het zoveelste paar nieuwe schoenen onder handen nam? Vele malen moet dat ritueel zich in mijn bijzijn hebben voltrokken. Toch drong pas vorige week, jaren na haar dood, het beeld zich voor het eerst weer aan me op. Door mijn tranen heen, maar helder als nooit tevoren, zag ik haar in het ouderlijk huis tegenover me zitten. Op het tafelblad stond een kleuterschoentje van gevlamd rood leer. Het andere exemplaar hield ze omvat. Met feilloos Fingerspitzengefühl spoorde ze daarin elke oneffenheid op. En met dwingende, welhaast smekende gebaren maakte ze het harde leer buigzaam.

Voor 'slevens tegenspoed heeft ze ons niet kunnen behoeden, noch in de gedaante van moeder, noch in die van grootmoeder. Ze wist dat het kwaad ons vroeg of laat zou achterhalen. Maar die voorkennis weerhield haar er niet van om ons te sparen voor het kleine zeer van alledag. Daarmee gaf ze blijk van een verbazende heldhaftigheid, waarvoor ik haar met terugwerkende kracht dankbaar ben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden