Klein maar machtig

Met vijf zetels is de ChristenUnie klein. Maar regelmatig heeft de partij, die vandaag congres houdt, invloed. Waarom? 'Men vraagt ons graag als partner, niet alleen in Den Haag maar ook lokaal.'

Op de gang van het voormalige departement van justitie huist de fractie van de ChristenUnie. Vijf parlementariërs, onder wie fractievoorzitter Arie Slob. Sinds de laatste herfst zit de partij ondanks de beperkte omvang in het centrum van de macht. Het kabinet van VVD en PvdA bleek krachteloos door gebrek aan een meerderheid in de Eerste Kamer en zocht steun bij de oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP.

De partij heeft een voet tussen de deur. Het kabinet stemt bij vrijwel alle voorstellen af of er steun is bij de vijf vertegenwoordigers van de ChristenUnie. Een groot contrast met de jaren negentig, stelt Kamerlid Gert Jan Segers. "Toen waren de RPF en GPV nog niet gefuseerd tot ChristenUnie. Wij dachten destijds: zitten we in de nadagen? Hoe relevant zijn we nog?"

Vandaag congresseert de ChristenUnie in Ede. Aan de orde is onder meer een gesprek tussen de partijleiding en de leden over wat de fractie in Den Haag binnen heeft gehaald en wat er is blijven liggen bij de compromissen die met het kabinet zijn gesloten.

De achterban van de partij is geneigd de fractie vrij te laten en mort niet snel. Toch was er ook bij de ChristenUnie eind vorig jaar twijfel over compromissen sluiten met het kabinet. "Moeten wij altijd die blauwhelmen zijn?", zegt Segers. Na het opbreken van de gedoogcoalitie met de PVV in april 2012 moesten VVD en CDA elders steun zoeken voor bezuinigingsplannen. Dat Lenteakkoord, met onder meer de ChristenUnie leverde een paar maanden later geen zetelwinst op. Toch besloot de partij opnieuw aan tafel te schuiven.

Segers daarover: "Wij zijn er diep van overtuigd dat wij verantwoordelijkheid moeten nemen. Onder de leden was hier en daar te beluisteren dat wij het kabinet moesten laten vallen. Waarom zou je ze helpen met hun bezuiniging op gezinnen en bijvoorbeeld de nabestaandenuitkering? Maar wij hadden het idee dat wij het verschil konden maken. En dat is ook gebeurd."

Na dit Herfstakkoord over de begroting van 2014, volgden akkoorden over versobering van het pensioensparen, overeenstemming over de bijstand en over de zorg. De balans van dit alles voor de ChristenUnie? Winst: de bezuiniging op de kinderbijslag werd ongeveer gehalveerd, de gratis schoolboeken kwamen terug, de bezuiniging op de nabestaandenuitkering verdween en leger-onderdelen in Assen en Ermelo, belangrijk voor banen bij de achterban van de ChristenUnie, blijven. Bijstandsmoeders met jonge kinderen hoeven niet te solliciteren en er blijven veel mogelijkheden voor patiënten om vrij een arts te kiezen. De ChristenUnie verliest ook: er blijft een forse bezuiniging op kindregelingen in de boeken staan en er wordt wel degelijk gemorreld aan de vrijheid van patiënten om een arts te kiezen.

Gericht op algemeen belang

Roel Kuiper, voorzitter van de fractie in de Eerste Kamer, meent dat de ChristenUnie door mee te werken aan akkoorden, aan invloed wint. "Men vraagt ons graag als partner, niet alleen in den Haag maar ook lokaal. Wij zitten in veel gemeentebesturen. Onze mensen zijn constructief en je weet wat je aan ze hebt. Wij zijn sterk gericht op het algemeen belang."

Verder is in Den Haag het politieke landschap veranderd. Een partij als de CU is nodig om een meerderheid te organiseren. "Er zijn altijd vier of vijf partijen nodig", zegt Kuiper. "De partijen zijn kleiner geworden, hebben eerder twintig dan veertig zetels, en staan daarom in de machtsverhoudingen dichter bij elkaar."

Volgens Kuiper is te merken dat het kabinet zaken moet doen met de CU en ook met de SGP. Veel kwesties zoals de euthanasie-wetgeving zijn natuurlijk al geregeld door voorgaande kabinetten. "En bij het aantreden van het kabinet zei Rutte nog dat hij ook een immateriële agenda heeft. Daar hoor ik hem nooit meer over. Ik denk dat hij begrijpt dat wij niet zitten te wachten op nieuwe discussies over bijvoorbeeld euthanasie. Wij hebben andere ideeën dan VVD en PvdA en je kunt niet hebben dat het kabinet op dat vlak aan vlagvertoon doet en tegelijk met ons zaken wil doen."

De ChristenUnie staat in de traditie van Abraham Kuyper, oprichter van de Anti-Revolutionaire Partij, die het christelijke geluid in de samenleving en de politiek wilde brengen, betogen Kuiper en Segers. De partij beperkt zich niet tot ethische en morele thema's, zeggen zij: er is een breed programma waarin aandacht is voor het gezin, asielzaken en milieu, maar ook voor financiën en defensie. Dat is ook een voorwaarde om steeds mee te praten als er aan het Binnenhof beslissingen genomen moeten worden, voert Kuiper aan.

De brede agenda is vooral gegroeid na de fusie van de RPF en GPV in 2000 tot de ChristenUnie. Segers werkte in de jaren negentig al op het Binnenhof, als medewerkers van de RPF. "Ik dacht dat ik de laatste der Mohikanen zou zijn." Kuipers: "We zaten in de marge van de politiek." Het succes na de fusie was overigens wisselend. Soms waren er drie zetels, soms zes. Ook in 2006 was de ChristenUnie getalsmatig nodig om het CDA-PvdA kabinet aan een meerderheid te helpen, met partijleider André Rouvoet als minister van jeugd en gezin en veteraan Eimert van Middelkoop op Defensie. De kiezer kon het niet waarderen: terug naar vijf Kamerleden. Na de verkiezingen van 2010 constateerde een partijcommissie: "Niet herkenbaar. De passie ontbrak."

Vijf zetels, dat is ook het aantal waarmee de partij nu is vertegenwoordigd. Hoe de volgende Kamerverkiezingen uitpakken is afwachten, maar de raadsverkiezingen in maart waren een succes: van 390 naar 440 zetels. "Wij zijn vaker betrokken bij cruciale beslissingen", zegt Segers. "Ik geniet wel van die zelfbewuste partij. Onze achterban ziet dat ook graag", meent Kuiper. "De ChristenUnie is een voorhoede van een bevolkingsgroep die vaak hoort dat christenen een minderheid zijn geworden die aan de zijlijn staat. Wij laten zien dat christenen nog de ruggegraat van de samenleving zijn. Veel vrijwilligers, bijvoorbeeld in de mantelzorg, komen uit onze kring en wij spelen een belangrijke rol in Den Haag."

Leidt dat soms tot zelfoverschatting? Partijleider Slob gaf het kabinet in februari te verstaan dat met de ChristenUnie geen zaken meer te doen is als buitenlanders die zonder vergunning in Nederland blijven worden vervolgd. Slob wist in het najaar ook al van deze plannen van het kabinet en sloot toch het ene akkoord na het andere. Had hij zijn bezwaren niet eerder op tafel moeten leggen? De fractievoorzitter antwoordde op deze kritiek dat de strafbaarstelling van illegaliteit niet eerder zo nadrukkelijk door het kabinet was aangekondigd en dat zijn dreigende woorden waren bedoeld voor akkoorden in de toekomst, niet voor afspraken uit het verleden. Op de al gemaakte afspraken zou de CU niet terugkomen.

Voorhoedegevecht

"Arie kent zijn zaakjes goed en is alert", zegt senator Kuiper. "Onderhandelen is hem op het lijf geschreven. Je wilt er uitkomen in de gesprekken, maar je moet ook je eigen inbreng terugzien in het resultaat. We zijn geen allemansvriend. Er is een stroming in dit land die vindt dat de ChristenUnie niet meer nodig is. Politiek is een arena, er wordt gevochten. Het gaat om de geestelijke richting van dit land."

Volgens Gert Jan Segers voert de ChristenUnie op immaterieel terrein 'niet alleen maar achterhoedegevechten'. De partij verzette zich tegen het verbod voor organisaties om een sollicitant te weigeren enkel en alleen omdat hij of zij homoseksueel is. Ook wilde de partij dat trouwambtenaren mogen weigeren homohuwelijken af te sluiten. Belangrijk, aldus Segers, maar verloren punten.

De partij richt zich daarom meer op wat hij 'een voorhoedegevecht' noemt. Een voorbeeld is de mensenhandel en het verband met gedwongen prostitutie. "Wij zwengelen het debat daarover aan. Terwijl voorheen andere partijen meenden dat prostitutie moest kunnen, worden er nu breed vraagtekens bij gezet. Dat geldt ook voor medisch-ethische kwesties. Moet alles wat kan? Dat leeft niet alleen bij ons. Wij staan voor bescherming van het leven, maar ook bij ons is het zoeken naar wat je doet als er een pasgeboren kind is dat alleen als kasplantje verder kan leven."

In februari 2013 sloot minister Blok (links) het Woonakkoord met Pechtold (D66), Slob (CU) en Van der Staaij (SGP), over hervormingen van huur- en koopmarkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden