Klein is goed en krimpen is gezond

De huidige mens kan maar beter krimpen, in plaats van langer worden, laat beeldend kunstenaar Arne Hendriks in zijn projecten zien. Hij zocht en vindt nu aansluiting bij de wetenschap.

EDO DIJKSTERHUIS

Arne Hendriks is bijna twee meter lang en daar is hij niet trots op. Al vijf jaar brengt hij de voordelen van klein zijn in kaart. Vijftig centimeter is volgens hem ideaal. Zijn project 'The Incredible Schrinking Man' valt in de categorie 'speculatieve kunst', kunst die meer draait om het vinden van nieuwe denkrichtingen dan het maken van werken. Hij schurkt daarmee tegen wetenschappelijk onderzoek aan. Vanaf februari is Hendriks een half jaar lang 'artist in residence' bij de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW).

"Omdat we zo geobsedeerd zijn door groei en alsmaar groter, hebben we geen aandacht voor het kleine", stelt Hendriks. "Veel dingen zien we over het hoofd vanwege onze maat. Het leven tussen de stoeptegels bijvoorbeeld, dat een rijke kosmos binnen een kosmos is. Als je leeft op een andere schaal, gaan andere regels gelden. Als je krimpt, groeit de omgeving. Je krimpt de dingen tegemoet."

De titel van Hendriks' onderzoeksprogramma is ontleend aan een klassieke sciencefictionfilm uit 1957. Hoofdpersoon Scott Carey komt in aanraking met een mysterieuze mist en begint te krimpen. Op een gegeven moment is hij zo klein dat hij in een poppenhuis kan wonen, maar wordt hij bedreigd door de kat. Weer iets later levert hij strijd met een monsterlijk grote spin. Hendriks: "Scott krimpt tot cellulair niveau. Mijn theoretisch eindpunt is vijftig centimeter, ongeveer de lengte van een pas geboren baby. Als je bedenkt dat de kleinste man ter wereld, de net (op 75-jarige leeftijd, red. ) overleden Chandra Bahadur Dangi, 54,6 centimeter groot was, dan is dat aan het randje van het voorstelbare."

De voordelen van een kleiner lichaam zijn volgens Hendriks enorm. "Je hebt minder nodig en past beter in de omgeving. Bovendien: als wij veranderen, verandert alles. Als we allemaal een halve meter lang zijn, wordt de wereld effectief twintig keer zo groot en onze impact erop veel geringer. Onze relatie tot onze omgeving is nu meer uit balans dan we weten of willen toegeven." Maar Hendriks realiseert zich dat het milieuargument weinig mensen zal overtuigen van de noodzaak te krimpen. Dat is anders als je het onderwerp benadert vanuit gezondheidsperspectief. "Het is heel simpel: kleinere mensen leven langer. Wie klein is heeft minder kans op kanker, een sterker immuunsysteem en minder snel versleten botten. Iedere centimeter boven de 1,52 meter kost je zes maanden van je leven. Iemand van 1,55 meter leeft dus gemiddeld twintig jaar langer dan ik."

undefined

Stortvloed aan informatie

Toen Hendriks zich in het onderwerp ging verdiepen, stuitte hij op een stortvloed aan zeer diverse informatie. Op zijn website brengt hij die samen. Een biologisch verhaal over zeeleguanen op de Galapagoseilanden die, als de zee een paar graden opwarmt en hun spijsvertering versnelt, tot twintig procent kunnen krimpen. Antropologische beschouwingen over de Mbuti-pygmeeën die in harmonie leven met het Congolese regenwoud. Sociologisch onderzoek waaruit blijkt dat in tijden van crisis vrouwen eerder kiezen voor kleine mannen dan grote, die als minder betrouwbaar worden gezien omdat ze iedere partner kunnen krijgen. En natuurlijk veel materiaal over evolutie, hormonen en celdeling.

Meestal is het voor Hendriks voldoende om dit soort voorbeelden te verzamelen en te ontsluiten. Het onderzoek is zijn kunst. Hij maakt alleen iets als dat nodig is om het verhaal beter te vertellen. Zoals een appelboom ter grootte van een bonzaiboompje. Of een maaltijd bereid uit een volledige struisvogel om te ervaren hoe het is om een kip te eten als je vijftig centimeter meet. Hendriks brouwde een cocktail met stoffen die de groei remmen door het immuunsysteem te stimuleren en fabriceerde een frietje zo klein dat hij binnen vijftien seconden gefrituurd is.

"Voeding is heel belangrijk als het gaat om groei", stelt Hendriks. "Caseïne bijvoorbeeld, dat in kaas en melk zit, stimuleert de aanmaak van groeihormonen. De spectaculaire groei van de Nederlandse bevolking is pas begonnen rond 1830. Tot die tijd waren Nederlanders samen met de Italianen en Spanjaarden de kleinste van Europa. Maar de productie van zuivelproducten op industriële schaal - in combinatie met verhoogde suikerinname, verbeterde kinderzorg en toegenomen welvaart - bracht daar verandering in."

"Er is geen wetenschap die exclusief gewijd is aan krimp", stelt de kunstenaar. "Ik beweeg me dus continu in de slipstream van uiteenlopende onderzoeken, zoek de ruimte tussen de verschillende soorten kennis. Met mijn holistische benadering kan ik als enige alle verbindingen maken. Specialisten vinden dat vaak heel interessant. Met een medisch onderzoeker die met kanker bezig is, kan ik goed praten over Gulliver's Travels, waarin de dwerg Gulliver zich rot schrikt van de sproeten op een vrouwenborst."

"Tijdens mijn periode als artist in residence bij de KNAW wil ik mijn bevindingen testen door ze voor te leggen aan allerlei specialisten, een soort waarheidscommissie voor mijn eigen onderzoek. Ik zoek een wetenschappelijke onderbouwing voor de werkelijke consequenties die een kleinere mens heeft op het leven op deze planeet."

undefined

Mentaliteitsverandering

Hendriks wil met zijn werk een mentaliteitsverandering teweeg brengen. En hij lijkt het tij mee te hebben. "Sinds de publicatie van 'Grenzen aan de groei' van de Club van Rome in 1972, waarin voor het eerst keihard werd gesteld dat de manier waarop we leven en consumeren eindig is, staat het groeiparadigma onder druk. Maar het kneden van de geesten gaat langzaam. De obsessie met groot, groter, grootst zit diep ingesleten. Groot en lang worden nog steeds als iets positiefs gezien. Lange mensen krijgen gemiddeld hogere salarissen en worden eerder geaccepteerd als autoriteit. We zijn er als Nederlanders heel trots op dat we het langste volk ter wereld zijn. Maar eigenlijk is het een brevet van onvermogen om ons op een gebalanceerde manier te verhouden tot onze natuurlijke omgeving. We zijn kasplantjes. Die worden in de beschermde omgeving, achter glas, ook heel groot. Maar zodra ze buiten de kas worden geplaatst gaan ze dood."

Bij lezingen laat Hendriks vaak een dia zien van een vrouw bij een enorme SUV. "Je kunt zo'n wagen zien als een uitwas van onze groeiobsessie. Maar als je je gedachten een beetje kantelt, zie je niet een vrouw die steeds groter wil zijn, maar juist iemand die klein wil zijn in verhouding tot haar omgeving. Dat verlangen naar krimp, dat wil ik vormgeven. Ik ben geen ongebreidelde optimist, maar ik toon hoe we uit een negatieve realiteit naar een positieve toekomst kunnen gaan."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden