'Klassieke muziek is verworden tot een cultureel getto'

Vanavond speelt het Concertgebouworkest de première van 'Out of Control' van Joey Roukens. In dat nieuwe orkestwerk laat de componist housebeats naast Mahler-adagio's klinken.

Voor de Nederlandse componist Joey Roukens (1982) is muziek een reusachtige omarming van stijlen en genres. Hij legt zichzelf geen grenzen op en heeft een broertje dood aan het cerebrale keurslijf van de avant-garde. In Roukens' vitale werken stampen popritmes gebroederlijk naast Mahler-achtige adagio's en verbindt hij die verschillende werelden met een schijnbaar achteloze lichtheid.

Toen het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) hem alweer een tijdje geleden belde met de vraag of hij een stuk voor ze wilde schrijven, was hij in eerste instantie overweldigd (wie zou dat niet zijn). "Pas toen ik ja had gezegd, begon de twijfel toe te slaan. Ben ik wel goed genoeg? Is het niet te vroeg voor zo'n prestigieuze opdracht? Die twijfel is altijd een belangrijk onderdeel geweest van het compositieproces. Zo ben ik nooit tevreden over een stuk. Ik denk altijd: ik ga het bij het volgende stuk beter doen."

Die aarzeling heeft Roukens ook als hij over het componeren van hedendaagse muziek praat. Hij vraagt zich serieus af of dat de weg is die hij wil blijven volgen. Misschien moet hij wel weer een eigen band beginnen, zoals hij ooit in zijn tienerjaren deed. In ieder geval zou hij als componist wel wat meer controle willen: "Een nieuw stuk wordt er soms in een paar repetities doorheen gejast. En als ik dan het resultaat hoor, denk ik weleens: 'Is dit nou waar ik het allemaal voor doe?'"

Als je Roukens' muziek beluistert, dan hoor je aan de ritmes, de directheid en de tonaliteit dat popmuziek een deel van zijn muzikale DNA vormt. "We leven in een tijd die volledig wordt gedomineerd door popmuziek. Daar kun je niet omheen, ook niet als klassiek componist. Wat ik mooi vind aan popmuziek is de fysieke directheid en hoe ze in staat is om deze tijd te reflecteren. Het lijkt wel alsof de hedendaagse klassieke muziek in een geïsoleerde koker zit, los van de tijd waarin we nu leven. Klassieke muziek is verworden tot een cultureel getto, een praktijk met een uiterst marginale culturele invloed. Het zou gezond zijn als er een interactie zou komen met de populaire cultuur."

Op de vraag waarom Roukens eigenlijk geen popmuzikant is geworden, antwoordt hij: "Ik hou uiteindelijk toch het meest van die westerse traditie van Beethoven, Mahler, Stravinsky en Sibelius. Daar haal ik de meeste intellectuele en emotionele voldoening uit. Ik zoek in mijn eigen muziek naar een manier om beide werelden te combineren. Bovendien is het orkest een van mijn favoriete media om voor te componeren. De enorme rijkdom aan kleuren, mogelijkheden en emotionele reikwijdte, die vind je nergens anders."

Het motto Out of Control, tevens de titel van het nieuwe orkestwerk dat Roukens voor het KCO schreef, past in de opzet van de nieuwe serie AAA: de nieuwste muziek rond een speciaal thema, vanavond en morgenavond met werk van Dukas, Takemitsu, Sandström en Adams. Roukens titel doet vermoeden dat het om muziek gaat die vreselijk uit de klauwen loopt, maar zo is het niet. Het orkestwerk slaat veeleer, schijnbaar 'ongecontroleerd', de meest onvoorziene richtingen in. "In dit stuk wilde ik kijken in hoeverre ik de controle uit handen kon geven en het materiaal zijn eigen gang kon laten gaan. De muziek klinkt als één flow, terwijl ik heel veel heb gedaan aan montage en vorm. Het moet spontaan en geïmproviseerd klinken, maar aan de andere kant toch gestructureerd zijn."

'Out of Control' is geen wild stuk geworden, hoewel er heftig ritmische passages in voorkomen. "Er zitten momenten in waarop de muziek dicht tegen de adagio's van Mahler aankruipt. Dat heb ik bewust gedaan, omdat het KCO zo'n enorme Mahler-traditie heeft. Mahler is een voorbeeld voor mij. Ik hou van zijn allesomvattende taal waarin je de heroïek van Wagner terugvindt, de symfonische traditie van Beethoven, maar ook de popmuziek van zijn tijd: de Ländler. Zijn taal is zó rijk en ook heel coherent. Terwijl de kritiek in zijn eigen tijd vaak was dat hij te veel stijlen in zijn muziek stopte.

Krijgt Roukens die kritiek zelf ook weleens? "Ja, heel vaak. Met name van mensen die modernistisch geschoold zijn. Die vinden dat mijn muziek teveel kanten op gaat. Maar ik zoek die bontheid juist op. Dat is iets van deze tijd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden