Review

Klassieke klanken die modern botsen

Scherp, slim en sensitief moet je zijn voor de muziek van de Amerikaanse componist Elliott Carter. Dat zijn nog niet zo heel veel mensen, constateert de nu 96-jaar oude componist grijnzend in de film die Frank Scheffer over hem maakte, maar het worden er wel steeds meer. Dat moet wel in een steeds ingewikkeldere wereld. Labyrintisch, zo duidt Scheffer Carters muziek aan in de titel van zijn film. Een labyrint van tijd, niet alleen omdat in zijn werk de verschillende grote, onbegrijpelijke gebeurtenissen uit de vorige eeuw weerklinken, ook omdat Carter in zijn muziek verschillende (klassiek en modern, Europees en Amerikaans) tradities samenbrengt. En omdat hij liever geen hiërarchie aanbrengt.

Carter is een van de laatste klassiek getrainde componisten, vertelt musicus Charles Rosen, maar een die in zijn eigen composities de klanken graag modern laat botsen. Het modernisme doet meer recht aan de ervaring, aldus de componist. Ergens maakt hij de vergelijking tussen zijn composities en het filmen van Sergej Eisenstein. Terwijl we kijken naar de kinderwagen die in 'Pantserkruiser Potemkin' van de trappen afdendert, legt Carter uit dat Eisenstein in zijn montage zeer verschillende, vaak tegengestelde beelden gebruikt, maar dat die beelden tezamen opwerpen dat er een revolutie aan de gang is. Dat wil hij ook. De verschillende instrumenten ziet Carter als individuen die ieder op andere wijze tot ontplooiing komen, die graag door elkaar heen praten of elkaar negeren, maar die daarnaast ook samenwerken. Als de ideale democratie, aldus de componist: samenwerking in vrijheid.

Voor zijn film 'A labyrinth of time' over de door hem bewonderde componist, reisde Frank Scheffer jarenlang af en toe naar New York. Een eerste versie ging drie jaar terug al in première op het Holland Festival met livemuziek en interrupties. Nu is er alleen de film. Daarin gesprekken met Carter en een aantal bewonderaars, opnames van repetities, archiefbeelden, meer abstracte en soms vrij letterlijke visuele associaties op zijn muziek; vaak beelden van New York waar Carter zijn hele leven woonde. Op de cello's zweven we over de Brooklyn Bridge. De vertraagd instortende toren uit een film van Jean Cocteau geeft Carters opvatting weer over het gebruik van tijd in een muziekstuk. Het is een boeiend portret geworden van een indrukwekkende oude man. Een voor wie nog helemaal niets voorbij is. In zijn geconcentreerde toewijding aan de muzikale weergave van het labyrint van onze ervaringen, blijkt Elliott Carter zelf een wonder van helderheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden