Klassiek rechts in Frankrijk verkeert in nood, terwijl Le Pen zich in haar handen wrijft

LR-parlementariër Eric Woerth in discussie met een collega.Beeld AFP

Een score van 8,5 procent, meer zat er bij de Europese verkiezingen niet in voor de Franse conservatieve partij Les Républicains. Na het fiasco weet niemand nog hoe het verder moet met de partij.

 De nederlaag van Les Républicains (LR) bij de Europese verkiezingen kwam aan als een mokerslag. Partijleider Laurent Wauquiez en zijn lijsttrekker, de katholieke filosoof François-Xavier Bellamy, zijn de eerste verantwoordelijken voor het debacle. Maar de oorzaken liggen dieper. Traditioneel rechts raakte bijna overal in West-Europa bekneld tussen populistische uitdagers op de rechterflank en pro-EU concurrenten in het politieke midden.

Het ultra-presidentiële systeem in Frankrijk maakt het voor LR nog erger. De politiek is gebaseerd op het principe van de absolute meerderheid en stimuleert confrontaties tussen twee partijen terwijl het de rest veroordeelt tot een bijrol. ‘Tussen De Gaulle en de communisten zit niets’ zei de schrijver-politicus André Malraux al in de jaren zestig van de vorige eeuw. Nu zit er niets tussen Macron en de partij van Marine Le Pen, het Rassemblement National (RN).

Alternatief

Er is dus een flinke verbouwing nodig om te overleven. Het opstappen van Wauquiez, die de afgelopen twee jaar probeerde de koers te verrechtsen, is niet genoeg, weet iedereen. Dinsdag spraken de partijbaronnen (en een enkele barones) in een hotel aan de voet van de Eiffeltoren dan ook over de vraag hoe zij hun geloofwaardigheid terug kunnen krijgen. De hele zomer zullen ze regionale bijeenkomsten houden met de leden. In oktober moet er dan een ‘alternatief voor Frankrijk’ liggen.

Sommigen hopen dat de crisis eindelijk aanleiding is voor een grote alliantie tussen alle eurosceptische en anti-immigratiekrachten van het land en dat het cordon sanitaire rond Le Pen verdwijnt. RN-prominenten nodigen iedereen nadrukkelijk uit zich bij hen aan te sluiten. Ondertussen probeert de partij van Macron LREM hetzelfde door de liberalen in LR te verleiden.

De initiatiefnemers van de wederopbouw, aangevoerd door senaatsvoorzitter Gérard Larcher, proberen een dergelijke opheffingsuitverkoop te voorkomen. Larcher zou het liefst het oude verbond tussen rechts en D66-achtige middenpartijen nieuw leven inblazen. Zijn – onuitgesproken – hoop hierbij is dat Macron aan het einde van de rit in 2022 is mislukt. In dat geval is er voor LR weer volop ruimte in het midden.

Maar misschien ook niet. Bovendien gaat deze gok voorbij aan de bron van de malaise. Want net als de eerder gemarginaliseerde Parti Socialiste keerde de gewone man LR de rug toe en vertrok naar Le Pen. LR werd meer en meer een partij van welgestelde gepensioneerden. De vraag hoe LR weer een volkspartij kan worden moet daarom weer centraal staan, zegt bijvoorbeeld de gaullistische coryfee Henri Guaino, die onder meer speechschrijver was van Nicolas Sarkozy.

Het geworstel bij LR leidt tot veel leedvermaak onder oude vijanden. Die houding is kortzichtig, want een blijvende marginalisering of zelfs verdwijning van klassiek rechts, opent voor Le Pen de deur naar de macht. Als zij het enige alternatief is voor wie in 2022 verandering wil, is een Italiaans scenario niet uitgesloten.

Kansen Le Pen

Macron, die steeds actief aanstuurt op een tweestrijd, lijkt in Le Pen de beste verzekering voor zijn herverkiezing te zien voor over iets minder dan drie jaar. Alleen is zij niet meer de tegenstander die hij in 2017 verpletterend versloeg. De nationaliste is niet langer tegen de euro en voor een Frexit. Haar RN is een rechts-nationalistische partij die weinig meer te maken heeft met de cryptofascistische formatie die was onder haar vader. Vertrouwen op een nieuwe eindstrijd tegen Le Pen die je toch wel gaat winnen is daarom risicovol. De gele hesjes hebben laten zien welke vormen de haat tegen de elite kan aannemen. In 2022 zullen waarschijnlijk nog meer Fransen de politiek zat zijn, denkt onder meer politicoloog Dominique Reynié. De vraag is of het glazen plafond boven Le Pen een nieuwe woedeaanval van het kiezersvolk overleeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden