Klassiek koninginnedrama Niemann glijdt uit, Zijlstra blokkeert, Bazjanova viert zege

HAMAR - Alsof de plaatselijke uientelers het openingsnummer van het Olympisch schaatsprogramma voor vrouwen hadden gesponsord, zoveel werd er gisteren afgehuild. De figuurlijk gevallen Carla Zijlstra, de nationale hoop op zilver of brons op de 3000 meter, die een kans voor open doel op goud liet liggen, kon de ogen na het opmaken van de balans (een teleurstellende negende plaats) maar met moeite droog houden.

De letterlijk gevallen Gunda Niemann barstte op de persconferentie helemaal in snikken uit. Maar ook haar opvolgster als Olympisch kampioene, de Russin Svetlana Bazjanova, pinkte steels een traantje weg. Met zoveel tissues op de vloer, met zoveel verdriet alom, leek het alsof een deel van het cultureel programma van de zeventiende Winterspelen gistermiddag in het halflege Vikingskipet werd opgevoerd. Naar de letter was het inderdaad een 'mooi', klassiek koningsdrama. Een gedoodverfde kampioene, nog steeds foeilelijk maar wel onveranderd hard rijdend op weg naar nieuwe dimensies in het vrouwenschaatsen en - op persoonlijke titel - twee of drie gouden medailles, komt uiteindelijk niet verder dan een openingstijd die meer dan een halve tel onder haar wereldrecordschema ligt. Dan, bij het uitkomen van de binnenbocht in de eerste volle ronde, daar waar maandag Dan Jansen twee keer half struikelde, raakt ze een markeringsblokje, glijdt onderuit, sleurt in haar val haar Japanse tegenstandster Seiko Hashimoto mee, blijft vervolgens bijna een minuut versufd liggen en begrijpt dan uit de wanhoopskreten van haar trainster Gabi Fuss dat ze vooral de wedstrijd moet beeindigen. Voor het eerst op de Spelen moeten schaatsers zich via de een na langste afstand kwalificeren voor de langste. Niemann komt bij haar positieven, rijdt terug naar de nog altijd uitgetelde en mogelijk geblesseerd geraakte Japanse, zet haar race in de verkeerde baan voort en hoort, na 5.10,28 over de drie kilometer te hebben gedaan, dat ze gediskwalificeerd is.

De ontreddering in het Duitse kamp is uiteraard groot. De vertwijfeling over de gevolgen neemt identieke vormen aan. Is de kwalificatie persoonsgebonden, zoals aanvankelijk werd verondersteld, dan rest Niemann slechts een medaillekans: de 1500 meter. De ISU, de internationale schaatsunie, heeft het oorspronkelijke gedachtenspinseltje om startbewijzen op naam uit te schrijven, laten varen. Het aantal kwalificaties voor de 5000 meter vrouwen (bij de mannen de dubbele afstand) is gerelateerd aan het aantal klasseringen bij de beste zestien dat een land op het kortste stayernummer haalt. Een nationale bond is vrij voor de langste afstand heel andere schaatsers in te zetten dan zij die hun land in het zadel hebben geholpen. “Er zit een maar aan vast”, zegt Jan Charisius, voorzitter van de technische commissie van de ISU en reglementenkenner bij uitstek. “De deelnemers moeten wel aan de limiet van het IOC voldoen. We hebben de kwalificatieregeling bewust niet aan personen gebonden om het mogelijk te maken dat bijvoorbeeld marathonschaatsers aan de Spelen kunnen deelnemen.”

Door de val van Niemann verspeelde Duitsland een startplaats op de 5 000 meter. Het waren er bijna twee geweest, omdat de danig op haar retour zijnde Warnicke zich maar net in de top 16 schaarde. Op het slotnummer, volgende week vrijdag, moet zij haar stek afstaan aan Niemann. Met Pechstein (gisteren brons) houden de Ossies dan toch nog twee ijzers in het vuur. De DESG, de Duitse bond, trachtte ook nog Niemann te rehabiliteren, maar de Nederlandse scheidsrechter Louw Hekkema was niet ontvankelijk voor het argument dat het gewraakte markeringsblokje op de rijbaan was gegleden. “We hebben het vanuit drie posities teruggezien op de video”, legt Hekkema uit. “Het blokje lag keurig op zijn plaats. Maar zelfs als het een eindje naar binnen was geschoven, was dat geen reden geweest ons besluit te herroepen.”

Lichte shock

In de aanloop naar de Spelen mocht Niemann dan verklaren met slechts een gouden plak al dik tevreden te zijn, het verdriet om het gemis van de eerste kans was er niet minder groot om. “Toen het net gebeurd was, kreeg ik een lichte shock. Ik was even volledig van de wereld. Daarna was ik vooral boos op mezelf. Vallen hoort bij de sport, dat moet ik kunnen accepteren.” Ze probeerde zich ten overstaan van journalisten en fotografen goed te houden en verzon ten langen leste een goedbedoelde dooddoener. “Ik zou willen dat er voor iedereen op aarde eten, drinken en vrede is. Dat is belangrijker dan een gouden medaille voor Gunda Niemann.” Waarna ze snikkend het podium verliet.

In een ander zaaltje in Vikingskipet stond Carla Zijlstra het huilen nader dan het lachen. De Groningse had niet eens, zoals elf anderen dat wel deden (waaronder Annamarie Thomas), een persoonlijk record hoeven rijden om de voor Niemann gereserveerde Olympische titel in te palmen. Op het toernooi van de verrassingen zit de angst om te falen en te vallen er bij de koningskinderen kennelijk goed in. Net als Niemann en de traag uit de startblokken schietende Hunyady, bleek ook Zijlstra in haar ambitie eindelijk in de prijzen te vallen, bevangen te zijn geraakt door een haast onmenselijke spanning. Iedere slag miste overtuiging. Geen enkele keer was de afzet goed. Zes seconden maar liefst bleef ze boven haar persoonlijk record. “Als je zo gegrepen bent door de spanning, kun je niet jezelf zijn”, vergoelijkte vrouwencoach Henk Gemser haar optreden. “Zoiets merk je niet in de voorbereiding. Dat zie je pas in de eerste ronde. Dat is lichaamstaal. Met vorm heeft het niets te maken. Ze kan schaatsen als de beste, is sterk als een dijk, maar kon het op het beslissende moment niet mobiliseren. Achteraf had ik Carla misschien wel naar het WK in Butte moeten sturen in plaats van haar ongestoord naar de Spelen toe te laten werken. Maar wat is wijsheid.” Geheel vrij van spanning reed Olympisch debutante Thomas wel een persoonlijk record en was de met een nog minder hoog verwachtingspatroon naar Hamar gereisde Jong Oranjerijdster Tonny de Jong er dicht bij.

Door het falen van met name Niemann werd de kwaliteit van de drie kilometer danig aangetast. De winnende tijd van Bazjanova bleef bijna zeven seconden boven het wereldrecord van de Duitse steken. Ook het Olympisch record van de in Hamar aanwezige Yvonne van Gennip (4.11,94) kwam geen moment in gevaar. Dat kwalitatieve verval wordt enigzins goed gemaakt door de leeftijd van de nieuwe kampioene: 21 jaar. Uit dien hoofde is ze een talentvolle vertegenwoordigster van een nieuwe generatie, die bovendien tegen de verdrukking in boven kwam drijven. Waar Hunyady vaststelde dat ze in haar land (Oostenrijk) geen opvolgsters kent omdat niemand het er voor over heeft keihard te trainen, moest de uit de grauwe industriestad Tsjeljabinsk (in de Oeral) afkomstige Bazjanova de ene hindernis na de andere nemen om haar ideaalbeeld (Gunda Niemann) te verwezenlijken. Als 19jarige beloofde ze al veel op de Spelen van Albertville: zesde op de 1500 meter, zevende op de 3 000 en 5 000 meter. Na de Winterspelen van '92 dreigde haar carriere evenwel te verzanden in gebrek aan faciliteiten. “Mijn coach Goedin vroeg de Russische ijsbond om geld, maar dat was er niet”, vertelt ze. “Daarna zochten we contact met Dynamo Moskou, een grote club. De voorzitter wilde wel, maar zei tot zijn spijt ook geen geld te hebben.” Uiteindelijk stak, vorig zomer, de directeur van schaatsclub Baikalyt de helpende hand toe. Aan de boorden van het Baikalmeer, het grootste van Siberie, kon Bazjanova zich fanatiek op de droogtraining storten. Verder kreeg ze de beschikking over een fysiotherapeut, die een krachttrainingsprogramma schreef dat haar kwetsbare knieen niet te zeer belastte. Een streng dieet - als elfjarig meisje was ze zo dik dat ze voor Mischa (de naam van een beertje in een kinderfilm) werd uitgescholden - deed voorlopig de rest. “Mijn trainer zei dat ik veel meer moest lopen en fietsen als ik een topper wilde worden, en moest stoppen met het eten van slagroomgebak. Dat was moeilijk, want ik ben er gek op.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden