Klassiek, ietwat bedremmeld

Michaël Zeeman was geen groots of gevaarlijk dichter

De boekenverzameling van Michaël Zeeman telde zo'n 40.000 titels. Zijn eruditie was al even imposant, net als het aantal recensies en interviews dat hij schreef. En 'Zeeman met boeken' blijft voor veel literatuurliefhebbers nog altijd hét boekenprogramma. Die boekencollectie, het kritische oeuvre, zijn kennis, het paste allemaal bij zijn postuur, want ook dat was fors. Michaël Zeeman overleed, slechts vijftig jaar oud, in de zomer van 2009.

Opvallend genoeg steekt bij al die grootheid het dichterlijk oeuvre van Michael Zeeman tamelijk klein af. 'Nog houdt het schip zich recht', de recent verschenen bundel verzamelde gedichten, is nauwelijks twee centimeter dik. Opgenomen zijn de twee bundels die hij bij leven publiceerde en nagelaten gedichten die niet eerder in boekvorm verschenen.

Zeeman debuteerde als dichter in 1991 met 'Beeldenstorm', waarvoor hij de C. Buddingh'-prijs kreeg. Vier jaar later verscheen 'Verhoudingen' waarna hij, op wat gedichten in tijdschriften na, bij leven geen poëzie meer publiceerde. 'Nog houdt het schip zich recht' werd bezorgd door filosoof en dichter Maarten Doorman, die de bundel ook van een heldere inleiding voorzag. Doorman schrijft: "Als je zijn poëzie in één woord zou moeten karakteriseren, dan was dat bedremmeld."

Toch is dat niet het eerste woord dat te binnenschiet bij lezing van 'Beeldenstorm'. Zeemans regels zijn eerder klassiek - en in dat opzicht onvergelijkbaar met die van K. Michel, Tonnus Oosterhoff en Nachoem Wijnberg, dichters die een jaar eerder debuteerden.

'Fossiel' heet het openingsgedicht van de bundel, het beschrijft meteen zo'n beetje de taak van de dichter: "Mij rest/ een weg te hakken naar het beeld." De poëzie is gebouwd op sporen uit het verleden - de familie waarin je geboren bent, de grond waarop je loopt -, de toon is wat gedragen, de sfeer soms mistroostig. "Het knekelveld: hier zag ik hen/ toen ik niet beter wist of/ aanstonds gingen graven open."

In 'Verhoudingen' maken de wat cerebrale regels vaker plaats voor een oprechter stamelen. Dan klinkt het zo, als een lief met het 'vitale geweld' van bloemen de kamer binnen loopt: "Ik kijk naar het woord, kijk haar na,/ verslik me in zinnen en blikken, kleed me/ in brieven, weet me in dagen geen raad en/ neurie zo stil als ik kan: schuilen bij jou."

De afdeling nagelaten werk bevat afgeronde gedichten, voorstadia van gedichten die later in bundels terechtkwamen en fragmenten. Zeeman heeft na 1995 niet heel veel poëzie meer geschreven. Wel is het wat losser, er schemert humor door in de regels en de liefde danst 'van belangstellend naar gretig naar gulzig, naar ruggelings buitelend in vergetelheid'. Het is mooi dat Zeemans poëzie bijeengebracht is. Toch zal hij, groot als hij was in vele andere opzichten, als dichter bescheiden blijven.

Michaël Zeeman: Nog houdt het schip zich recht.

Bezorgd en ingeleid door Maarten Doorman. De Bezige Bij; 192 blz. euro 24,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden