Klarenbeek, natuur nabij het AMC

Op een steenworp afstand van het Amsterdams Medisch Centrum, aan de straatweg naar Abcoude, ligt het boerenhuis 'Zon Alom'. Het is het hart van Natuurvereniging De Ruige Hof, een club van zo'n driehonderdvijftig leden en dertig vrijwilligers, die twee natuurterreinen in Amsterdam Zuidoost beheren.

Een hele kolonie gierzwaluwen zou zich kunnen vestigen op het dak vol speciale nestpannen. Een gehakkelde aurelia, witjes en bruinrode heidelibellen vliegen rond boven de woeste tuin achter het huis. Planten groeien en bloeien er zoals ze zelf willen: blauwe wilde cichorei, paarsrode kattenstaart, donkerroze harig wilgenroosje en geel sintjanskruid, boerenwormkruid en teunisbloem. Kaardenbollen steken hoog uit boven een gele zee van Canadese guldenroede. Wilde marjolein en citroenmelisse geuren sterk in de zomerhitte.

Een heemtuin en een medicinale kruidentuin, beide omhaagd als kamers, zijn het afgelopen voorjaar toegankelijk gemaakt voor rolstoelers. Vrijwilligsters Alice en Trees zijn er aan het werk. Ze oogsten zaad dat later wordt verkocht. Alice vertelt dat de kruidentuin ooit is aangelegd door de werkgroep alternatieve geneeswijzen van het AMC.

Geneeskruiden

In de kruidentuin bloeien veel opmerkelijke planten, zoals akkergoudsbloem uit Zuid-Europa naast de gewone tuinsoort, lichtroze heemst die een stokroos met grijsgroen blad lijkt, bleekgele hennepnetel die met de winterroggeakkers van het boerenland is verdwenen, grote bevernel, brunel, pijpbloem, vlas, engbloem, marjolein en vier soorten munt. De gekneusde bladeren van water-, herts-, wollige en pepermunt ruiken verschillend, die van hertsmunt voor mijn neus sterk naar pis.

Tientallen muntvlindertjes bevliegen de wilde marjolein in de volle zon. Na vijven gaan ze onder zeil: ze slapen met plat neergedrukte vleugels onder een blad.

Duinzand

Het aansluitende 6,5 hectaren grote natuurterrein Klarenbeek, tussen de spoorlijn Amsterdam-Utrecht en de Abcouderstraatweg, is oud veenweidegebied. Daarin was ooit een weg geprojecteerd, waarvoor een brede strook werd uitgebaggerd en ingespoten met duinzand. De aanleg is afgebroken en het ruim twee meter dikke zandlichaam zakte weg, waardoor de bodem daar zeventig centimeter lager is komen te liggen dan het omringende veen.

Het door het zand gefilterde water is glashelder. Een staartmolentje pompt het op om de veenweiden even drassig te maken als ze vroeger waren.

Er zijn uitgestrekte rietlanden, rietstroken op zandgrond, voedselarm hooiland, grienden, moeras, poelen en sloten. De graslanden worden begraasd door Soay-schapen en de vrijwilligers onderhouden de zes knuppelbruggen, houden de smalle, onverharde paden begaanbaar, maaien de hooilanden en voeren het hooi af, kappen regelmatig de grienden, verzorgen de tuinen, organiseren open dagen en geven cursussen. Er is een belevingspad aangelegd voor meervoudig gehandicapten.

Voedselarm hooiland

De donkergroene breinaalden van de pitrus aan de rand van het hooiland wijzen op voedselarmoede, een omstandigheid die veel wilde planten op prijs stellen. Uitgebloeide gele lissen met augurkachtige vruchten groeien kringsgewijs in de weide. Grote ratelaar parasiteert er op het gras, maar er valt niet veel van te zien: de uitgebloeide planten zijn zojuist afgemaaid.

In tien jaar tijd ontwikkelde zich een flora, die nog voortdurend interessanter wordt. Aan een sloot trekt moerasandoorn met zijn lichtrode bloemen tientallen bruine hommels. Andere sloten zijn bedekt met de roestbruine ovale blaadjes van drijvend fonteinkruid. Het minuscule kroos in de sloten is dwergkroos, een nieuweling uit Amerika, die zich sinds 1988 sterk uitbreidt. Hier groeit het samen met puntkroos, dat net onder de waterspiegel zweeft en in sommige sloten en poelen massaal voorkomt. De ronde drijfblaadjes van kikkerbeet vind je ook zowel in de sloten als in de poelen.

Natte poeloevers

De oevers van de poelen zijn kletsnat. Er bloeit watermunt, dat voor een sterke pepermuntgeur zorgt. De donkerbruine fakkels van grote lisdodde omzomen het water. Cirkelronde blaadjes, die aan Oost-Indische kers doen denken, zijn van waternavel, een menigte gele bloempjes van de egelboterbloem. De laatste vinden in ondiepe poelen hun tegenhanger in de witte bloemen met gele keel van de gewone waterranonkel. In een enkele poel komen de roze aartjes van veenwortel boven water. De paarsrode kattenstaart, veel aan de poelen en sloten, trekt dagvlinders, vooral witjes. Waterjuffertjes zweven bedachtzaam over het water of paren op de oeverplanten. Een blauwe glazenmaker raast laag boven het water voorbij.

Griendpad

Het pad door het griend is smal en omzoomd door uitbundig bloeiende kruiden: gewoon en harig wilgenroosje, wolfspoot, gevleugeld hertshooi, engelwortel, berenklauw, haagwinde en koninginnenkruid. Atalanta's, die zich op de roze schermen van het koninginnenkruid aan de nectar te goed doen, laten zich nauwelijks storen en zijn van dichtbij te bekijken.

Een waterral, geheimzinnig verborgen blijvende moerasvogel, krijst als een gepijnigde big. Huiszwaluwen jagen twitterend hoog in de lucht op vliegende mieren. Een dergelijk getwitter, maar in een ander timbre, laten de putters horen, die pluizen in uitgebloeide distelkoppen. Een fitis zingt nog een lenteachtig liedje en in de dichte ondergroei ratelt een winterkoning. Volgens een folder leeft hier veel meer: allerlei zangers zoals kool- en pimpelmees, staartmees, matkop, witte kwikstaart, groenling, kneu, rietgors, kleine karekiet, rietzanger, bosrietzanger, blauwborst, merel en heggemus. En verder bunzing, mol, haas, konijn, bosmuis, dwergmuis, veldmuis, rosse woelmuis en misschien ook de waterspitsmuis. Ik hoorde alleen het schelle piepen van bosspitsmuizen. Links en rechts tjoepen kikkers in het water aan het smalle pad door het moeras.

De tuinen en het natuurterrein bij 'Zon Alom' zijn vrij toegankelijk. Honden mogen er niet in. Het bezoekerscentrum is alleen open op maandag, woensdag en vrijdag van 10 tot 16 uur. Fietsend uit Amsterdam ga je richting Abcoude en volg je de wegwijzers naar de Hoge Dijk. Je kunt ook met de metro richting Gein tot de halte Holendrecht en van Holendrecht met bus 120 of 126, halte Weltevreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden