Klankflarden uit haar jeugd

Zonder effectbejag schrijven over een benauwde jeugd is moeilijk. Maar Christine Otten slaagt met glans

Voordat Christine Otten in 1995 debuteerde met de roman 'Blauw metaal' werkte ze als journaliste bij De Groene Amsterdammer en Vrij Nederland. In 2004 brak ze door met de roman 'De laatste dichters', die in feite een mix vormt van haar twee genres: journalistiek en literair proza. Het is een reportageachtige, caleidoscopische roman over een groepje zwarte dichters in Amerika, The Last Poets, die eind jaren zestig de zwarte emancipatiebeweging belichaamden en die je de vaders van de latere hiphopbeweging kunt noemen.

Caleidoscopisch is ook haar jongste boek 'Om adem te kunnen halen'. Onverbloemd autobiografisch gaat het over de schrijfster Christine Otten, en tegelijkertijd is het een roman over een vrouw op zoek naar haar roots. De schrijfster zelf formuleert het als volgt: "'Het is allemaal echt,' zei ze. 'Maar ik schrijf het op als fictie.'" Dat dit niet zomaar een autobiografie is spreekt wel uit het feit dat ze ook hoofdstukken vanuit het perspectief van haar vader schrijft. Het is een autobiografische roman.

Ergens tijdens haar puberteit is die vader met psychische klachten in een inrichting opgenomen en uit het leven van zijn gezin verdwenen. Na hem jarenlang gemeden te meden te hebben haalt Otten vlak voor zijn tachtigste verjaardag de banden weer aan. Tussendoor bezoekt ze ook Amerika opnieuw, vooral de dichter Umar Bin Hassan uit 'De laatste dichters'. Het wordt bij elkaar een intense speurtocht naar het verborgen verleden. Zoals in zoveel hedendaagse romans, voeg ik er aan toe, want nieuw of origineel is zo'n zoektocht natuurlijk niet. Hoeveel ontwortelde schrijvers wagen zich er niet aan.

Het bijzondere van Otten is ook niet haar anekdotisch vermogen of haar stijl. Nee, ze heeft een bijzondere gave om taferelen en gesprekken in een soort halftinten op te roepen, denkelijk het resultaat van haar tweekoppigheid als reportagemaker en fictieschrijfster. Enerzijds is ze nieuwsgierig, anderzijds laat ze het ware geheim intact en zo ontstaat een intrigerend mengsel van betrokkenheid en afstand.

Karakteristiek is hoe ze over haar vaders depressies schrijft. Labiliteit, als kind te zeer verwend zijn, zijn 'ijskoude paniek', je voelt zijn angsten en trauma's van heel dichtbij, maar helemaal uitgesproken en gediagnosticeerd worden ze nergens. Daarnaast houdt de relatie tussen Otten en Umar (ook een slechte vader trouwens) iets broeierigs, geen seks, wel liefde of in elk geval aantrekkingskracht, je komt er niet precies achter. Ook van de naoorlogse wereld van haar Deventerse grootouders, artiesten en communisten, krijgen we vooral schaduwen en klankflarden te zien en te horen, alsof de schrijfster beseft dat de werkelijkheid te terloops is en nooit helemaal valt weer te geven.

Otten luistert en observeert meer dan dat ze indringend interviewt en de ultieme waarheid zoekt. Zoals in deze karakteristieke scène waarin ze haar familie ondervraagt: "Ze praatten met elkaar. Ik luisterde maar ik hoorde alleen de melodieuze cadans van hun woorden zonder dat de betekenis tot me doordrong. Vertrouwde alledaagse klanken die me aan de hoezen van oude jazzplaten deden denken." Ik denk dat je 'Om adem te kunnen halen' in zekere zin een muzikale, bluesy roman kunt noemen: meer stemming en impressionisme dan realisme en levensechtheid.

Wat dat betreft is de titel van dit boek treffend. Het gaat de schrijfster er zo te zien om een bijna onnoembare benauwenis van zich af te schudden. Om je dat als lezer zonder effectbejag of opdringerigheid te laten voelen is een van de moeilijkste opdrachten van het schrijven. Christine Otten slaagt er met glans in.

Christine Otten: Om adem te kunnen halen. Atlas Contact, Amsterdam; 192 blz. € 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden