Klagen over de voorstelling die je vanaf het balkon amper kunt zien

Herman De Dijn: Vloeibare waarden. Politiek, zorg en onderwijs in de laatmoderne tijd. Klement, Zoetermeer. 176 blz., euro19,50. HHHHH

De schrijver

Herman De Dijn (1943) is emeritus hoogleraar wijsbegeerte aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij schreef over verlichtingsdenkers Baruch Spinoza en David Hume en publiceerde verscheidene cultuurfilosofische essays. Zo verscheen in 1994 het boek 'Hoe overleven wij de vrijheid?', waarin hij waarschuwt voor de morele en politieke gevaren van de post- of laatmoderne tijd. Nu, twintig jaar later, keert hij terug naar dit thema in zijn boek 'Vloeibare Waarden: Politiek, zorg en onderwijs in de laatmoderne tijd'.

undefined

Over het boek

De term 'vloeibare waarden' leent De Dijn van Zygmunt Bauman. Het verwijst naar de 'ontwaarding van waarden' in de 'laatmoderne tijd'. Vóór de jaren zestig wisten we nog wat goed en fout was: in de verzuilde samenleving zorgde de dominee of pastoor voor morele kaders die mensen richting gaven. Zorg en onderwijs waren nog 'bezield'. In de jaren zestig en zeventig kwamen de zuilen tot val onder het mom van individualisme: goed en fout werden gezien als niets meer dan de veranderlijke voorkeuren van het individu. De door De Dijn zo gehekelde 'liberale staat' verving vervolgens de dominee en pastoor met de manager: efficiënt en ogenschijnlijk ideologisch neutraal. De Dijn vindt dat het publieke domein als gevolg van deze 'ontwaarding van waarden' haar ziel is verloren: de staat is patiënten en studenten gaan zien als radertjes in een winstbeluste productiemachine. Door zorg en onderwijs weer moreel richting te geven, keert de menselijke maat terug in het publieke domein, zo voorziet De Dijn.

undefined

Karakteristieke passage

De Dijn schroomt niet grote woorden ongedefinieerd te laten. Ook heeft hij geen moeite om zonder hoor en wederhoor te oordelen. Zo schrijft hij: 'Ook in de domeinen van zorg, hulpverlening en onderwijs heersen nu de idolen van zelfbeschikking, pluralisme en beheersing gepropageerd door een 'liberale' politiek. Dat resulteert in allerlei opmerkelijke fenomenen zoals de 'vermanaging' van onderwijs, hulpverlening en zorg, de 'vermarkting' van de universiteit, de 'instrumentalisering' zelfs van de filosofie.

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

De Dijn grossiert in platitudes over 'de zorg', 'het onderwijs' of 'de maatschappij' in 'de laatmoderne tijd'. Deze tijd, waarin regeringen van links tot rechts kiezen voor een politiek van kaalslag, roept om filosofen die met scherpe, innovatieve analyses de veranderende rol van de overheid onder de loep nemen. De Dijn klinkt eerder als Statler en Waldorf, de grijsaards van The Muppet Show die klagen over de voorstelling die zij vanaf hun balkon maar amper kunnen zien. De focus van 'Vloeibare waarden' op zorg en onderwijs roept de belofte op van een door feiten onderbouwde filosofische kritiek van het publieke domein. Het betoog rust echter op weinig meer dan clichés als 'De zorg is nooit zo efficiënt geweest, het gevoel van eenzaamheid, verlatenheid en leegte nooit zo groot'. De Dijn zal vooral velen van hen die deze problematiek herkennen, teleurstellen in de manier waarop hij het debat voert: voorspelbaar polariserend, zonder veel overtuigingskracht.

undefined

Reden om dit boek wel te lezen

Een rijke verzameling van denkers en denkwijzen gaat schuil achter De Dijns betoog. Hij deelt met Hume zijn scepsis ten aanzien van de empirische wetenschap. Een hegeliaanse psychologie combineert hij met een marxistische kritiek van kapitalistisch fetisjisme. Hij kijkt vanuit Spinoza's deugdenethiek naar de puzzels van postmoderne denkers zoals Baudrillard. Het plezier dat De Dijn toont voor filosofie is aanstekelijk: 'Wat is er heerlijker dan met studenten door te dringen in een moeilijke tekst van een groot filosoof als Spinoza, te achterhalen hoe hij tot zijn nieuwe ideeën kwam en hoe hij die moeilijk anders kon uitdrukken dan zoals hij het deed? (...) De beste filosofie leidt niet alleen tot verbluffende inzichten of onverhoopte syntheses, maar is ook diep bevredigend op een esthetisch-literair niveau. Ze is in zekere zin de synthese van het ware, het schone en het goede.'

De Dijns liefde voor filosofie en onderwijs is een lust om te lezen. Toch wenden we ons voor een beter begrip van onze tijd liever tot Spinoza dan tot zijn Vlaamse volgeling.

undefined

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Een stok om mee te denken Coen Simon

3. We zijn nog nooit zo romantisch geweest Hans Kennepohl

4. Vloeibare waarden Herman De Dijn

5. Over levenskunst Joep Dohmen

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden