'Klagen helpt niet'

Van econoom en bestsellerauteur Annegreet van Bergen ('Gouden jaren') mogen we best tevreden achterom kijken. Van piekerend in een onzekere toekomst staren wordt geen mens gelukkig.

Les 1

Blijf je verbazen

"Er is een gezegde 'To the dull, all is dull': voor saaie mensen is alles saai. Het is ontzettend leuk je te verbazen en dingen mooi te vinden - het voorkomt dat je inkakt. Vanmiddag heb ik nog een stukje gewandeld op de begraafplaats in Zutphen - die is net zo mooi als Zorgvlied in Amsterdam en van dezelfde landschapsarchitect, J.D. Zocher jr - en daar lag een vrucht van een larix op de grond. Die vind ik dan zo prachtig dat ik die mee naar huis neem. Die verbazing ligt ook ten grondslag aan mijn boek 'Gouden jaren': alles wat wij nu gewoon vinden, was dat vroeger ook gewoon? Ik vind dat zo'n leuke manier om de wereld te bekijken.

Mijn vader is als jochie ooit vanuit zijn woonplaats Krommenie op vakantie geweest in Nijmegen, en moest na de vakantie op school vertellen hoe dat was. Ik dacht eraan omdat ik laatst ook met de trein naar Krommenie ging, en er tegenwoordig twee intercity's per uur gaan van Nijmegen naar Den Helder. Door met die ogen naar de wereld te kijken, heb ik meer dan genoeg materiaal voor nog een boek. Ik denk ook dat als je nieuwsgierig bent, je veel meer lol beleeft. Omdat je dingen leert."

Les 2

Zorg voor goede gewoontes

"Voor mij is het normaal om elke ochtend te werken, behalve op zondag. Ik sta op, maak een ontbijtje, en werk boven in mijn pyjama tot 12 uur door - mijn man komt dan twee of drie keer een cappuccino brengen. Soms ga ik 's middags nog aan het werk, en anders is de middag voor afspraken. Het is echt een uitzondering als ik 's morgens niet werk.

Zo hoef ik niet elke ochtend na te denken wat ik ga doen en heb ik geen discipline nodig: gewoontes zijn handig, zoals slechte gewoontes lastig zijn.

Het heeft bijvoorbeeld heel lang geduurd voordat ik de gewoonte had om mijn sleutels op een vaste plek te leggen, en nu ben ik - in tegenstelling tot vroeger - bij het weggaan nooit meer mijn sleutels kwijt.

Een andere goede gewoonte is zwemmen, dat heb ik me tijdens mijn studietijd al aangeleerd. Maandagavond is mijn zwemavond. Soms is er weleens de klad in gekomen, maar ik weet nu dat als ik me lekker wil voelen, zeker een keer per week moet zwemmen. Als ik me goed voel, voel ik me daarna beter. En als ik me niet zo lekker voel, voel ik me daarna goed. Ik heb nog nooit gehad dat ik minder goed het zwembad uitkwam dan ik erin ging."

Les 3

Kijk niet alleen vooruit, maar ook tevreden achterom

"Nadat mijn boek 'De lessen van burn-out' was uitgekomen, kreeg ik heel veel reacties van mensen: 'Het lijkt wel of je mijn verhaal hebt geschreven', terwijl het boek toch echt over mij gaat. Na al die reacties realiseerde ik me dat ondanks dat iedereen een verschillend verhaal heeft, mensen met een burn-out één ding gemeen hebben: ze kijken alleen vooruit. Naar wat er allemaal nog niet gedaan is, maar wel gedaan moet worden en naar wat er allemaal mis kan gaan.

Je doet jezelf een heel groot plezier door ook eens terug te kijken naar wat je al wél hebt gedaan. En dat je dan tevreden kunt zijn over alles wat je van je lijstje hebt afgestreept. Die les heb ik op een gegeven moment ook toegepast op de economische situatie. In 2011 ging het heel slecht met Nederland, en op een grijze novemberochtend stond ik in de keuken het fruithapje voor mijn man en mij klaar te maken toen ik op de radio hoorde dat de pensioenen gekort zouden worden - mijn man is gepensioneerd ambtenaar - en ook in de journalistiek ging het niet goed. Ik dacht: wat betekent dat nou, die aanhoudende neergang, want dat werd ons voorspeld. Ik kon me daar helemaal niets bij voorstellen, ik werd alleen ongelukkig en somber van dat gepieker.

Terwijl ik een ananas stond schoon te maken, dacht aan die keer dat er vlak voor Kerst bij mijn ouders - ik was nog een kind - als relatiegeschenk een ananas werd bezorgd. Mijn zusje en ik wisten niet eens dat zoiets bestond! Nu, vijftig jaar later, is het de gewoonste zaak van de wereld om een ananas te kopen. En toen dacht ik opeens: ik kan wel in de toekomst gaan kijken, maar daar weet ik niets vanaf. Ik ben econoom genoeg om te weten dat alle voorspellingen een ding gemeen hebben: ze komen toch nooit uit. De les die ik heb geleerd van mijn burn-out - niet altijd vooruitkijken, maar ook tevreden achterom - was het begin van 'Gouden jaren'."

Les 4

Denk na over je levenseinde

"Mijn moeder wilde dood. En zij verkeerde in de veronderstelling dat als je voor euthanasie bent, je dan ook euthanasie krijgt. Ik begreep heel goed dat ze haar leven voltooid achtte: ze was oud, weduwe, slecht ter been en kon slecht zien en horen. Zeker toen, we praten over 2008, was dat geen reden om euthanasie te krijgen. Uiteindelijk is ze gestopt met eten en drinken en op die manier overleden. Voor mij was dat het signaal om uit te zoeken hoe het nou in Nederland zit met euthanasie, want het was echt niet fijn hoor, om het op die manier te doen: ik had haar euthanasie gegund.

Zelf wil ik voorbereid zijn. Ik denk dat het heel belangrijk is dat mensen die zelf willen beslissen of het genoeg is geweest, zich op de hoogte brengen van wat er mogelijk is. Denk niet dat alleen een euthanasieverklaring genoeg is. Praat er om te beginnen nu al over met je huisarts en laat je niet met een kluitje in het riet sturen. Zo ben ik van huisarts gewisseld omdat mijn vorige huisarts niet aan euthanasie bleek te doen. Ik heb nog geen euthanasieverklaring getekend, maar ik weet wel dat ik bij de goede huisarts zit. En over een jaar of tien ga ik heel actief kijken hoe ik het, als het nodig mocht zijn, zelf kan doen zodat ik er geen arts mee hoef te belasten. Maar, en dat moet ik er elke keer weer bij zeggen, het blijft iets ingewikkelds - zeker ook voor artsen."

Les 5

Doe aan sfeerbeheer

"Klagen helpt niet. Als iets vervelend is, mag je wel zeggen dat het vervelend is, maar aan gemopper en geklaag heb je niets. Mijn vader wandelde vroeger altijd met een vriend in Oostenrijk, totdat hij zijn geklaag over het weer of over hoe ver het nog lopen was zo zat was dat hij niet meer met die vriend op vakantie wilde en hij vroeg of ik in zijn plaats meeging. Ik zal die houding wel van mijn vader hebben. Rot weer? Pech. Maar we gaan wel gewoon wandelen. En ik denk dat dat voor veel dingen geldt, ook als het over maatschappelijke kwesties gaat. Er bestaat bijna geen land waar je zo goed woont, zo goed verzekerd bent tegen ziektes, noem maar op, als in Nederland.

Ik kan ook heel slecht tegen zwerfvuil. Vaak pak ik het gewoon op, zeker als het hier bij mij in de buurt ligt. Dat is dan even vervelend, maar opruimen gaat zo veel sneller dan je de hele tijd blijven ergeren. Ik heb ook wel eens van die buien dat ik met een plastic zak op stap ga, alsof ik een taakstraf heb. Maar dat is een beetje overdreven, misschien."

Les 6

Gebruik je mobiele telefoon met mate

"Mijn 06-nummer gebruik ik alleen als ik op pad ben en de dingen lopen anders, waardoor ik even moet bellen. Ik wil niet dat mensen mij daar altijd maar op kunnen bellen. Niet alleen omdat ik niet overal wil zitten kwekken, maar ook omdat ik me hier in huis beter kan concentreren. Als ik in de trein zit en iemand belt mij voor een lezing of het schrijven van een verhaal, dan weet ik niet eens waar ik het op moet schrijven. Los van deze praktische kant wil ik ook niet continu bereikbaar zijn.

Ik hoorde deze week nog een prachtig verhaal van een vrouw wier man een van de eersten was met een mobiele telefoon. Om haar ook eens te laten ervaren hoe dat nou was, mocht ze de mobiel meenemen en zou haar man haar onderweg bellen. Toen de telefoon overging, vond ze dat zo raar dat ze ter plekke in een telefooncel is gaan staan om daar haar telefoon op te nemen."

Les 7

Kies het juiste moment en de juiste toon

"Ik las ooit in mijn oude dagboek dat mijn moeder een deuk in onze auto had gereden en ik 's middags geld kreeg om iets lekkers te kopen. Ik zag absoluut geen verband tussen die twee dingen, maar nu denk ik: dat deed ze natuurlijk omdat mijn vader boos zou worden over die deuk, en zo was ik tenminste even van de vloer. Inmiddels weet ik dat als iemand heel druk is, je diegene niet een ingewikkelde vraag moet voorleggen. Als je echt iets wilt, moet je daar het juiste moment voor uitkiezen en er de juiste toon voor aanslaan - vooral bij artsen en instanties.

Boos worden en verontwaardigd doen helpt niet, maar een tekst als 'Goh, ik heb een probleem en u kunt mij vast helpen' helpt wel.

In de tijd dat het zo slecht ging met mijn moeder, las ik een proefschrift van Boudewijn Chabot waarin onder andere de mogelijkheid van palliatieve sedatie werd genoemd. Bij de huisarts van mijn moeder, een jonge vrouw, heb ik heel nederig uitgelegd - 'moet je luisteren, ik weet het niet zeker en ik wil geen doktertje spelen, maar kijk eens, ik heb dit proefschrift gelezen' - dat palliatieve sedatie misschien een mogelijkheid zou kunnen zijn. En toen is zij dat proefschrift gaan lezen en bleek het inderdaad te kunnen. Ik had ook boos kunnen worden en zeggen: Dat had jij toch ook kunnen bedenken? Maar door vriendelijk te blijven en haar in haar waarde te laten, kreeg ik het voor elkaar. Tact heb ik niet van nature, maar ik heb in de loop der tijd wel geleerd dat je met iemand uitkafferen verdraaid weinig bereikt."

Les 8

Te veel drank op? Neem voor het slapen twee paracetamolletjes

"Je moet natuurlijk niet te veel drinken. Maar af en toe kan het wel eens zo zijn dat het je voortreffelijk smaakt waardoor je toch te veel drinkt. Neem dan een of twee paracetamolletjes bij het slapengaan, dan heb je nooit hoofdpijn. Dat is een heel nuttige les die ik wel eerder had willen leren."

Annegreet van Bergen

Annegreet van Bergen (Enschede, 1954) is econoom en journalist. Ze schreef ruim dertig jaar over economie, werk en samenleving voor o.a. de Volkskrant en Elsevier. In 2000 kwam haar boek 'De lessen van burn-out' uit, waarvan onlangs een geactualiseerde herdruk verscheen (Atlas Contact). In 2014 publiceerde ze het boek 'Gouden jaren - Hoe ons dagelijks leven in een halve eeuw onvoorstelbaar is veranderd' (Atlas Contact). Het boek werd een bestseller met meer dan een kwart miljoen verkochte exemplaren, stond op de shortlist voor de Libris Geschiedenisprijs en werd genomineerd voor de NS Publieksprijs. Van Bergen werkt nu aan een vervolg op 'Gouden jaren'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden